GSYH, GSMG ve GSMH arasındaki fark nedir?

GSYH, belirli bir dönemde ekonomi toprakları içinde ne kadar nihai üretim yapıldığını sorar. GSMG ise sınır ötesi birincil gelir alacakları ve ödemeleri hesaba katıldıktan sonra hangi gelirin ekonomik yerleşiklere ait olduğunu sorar. Biri üretimin gerçekleştiği yere, diğeri gelir akışlarının yerleşiklik bağına odaklanır.

GSMH, yerleşiklerin sağladığı emek ve mülk sayesinde üretilen nihai üretimi nerede yapılmış olursa olsun ele alır. GSMG gelir tarafını, GSMH ise onunla bağlantılı üretim tarafını vurgular. Bu ölçülerin kapsamını [BEA'nın GSYH öğrenme merkezi]({source:beaGdpLearningCenter}) ve [Dünya Bankası'nın GSYH/GSMG açıklaması]({source:worldBankGdpGniConcepts}) birlikte açıklar.

GSYH, belirlenmiş bir dönemde ekonomi toprakları içinde üretilen nihai mal ve hizmetlerin değerini kapsar. “Yurt içi” ifadesi üretimin nerede yapıldığını anlatır. Ülkede bulunan bir fabrikanın üretimi, sahibi yabancı olsa da o ülkenin GSYH'sine girer. Ülke dışında üretilen bir ürün de yalnızca sahibi bu ülkenin vatandaşı diye yurt içi üretim sayılmaz. [BEA'nın gayrisafi yurt içi hasıla tanımı]({source:beaGrossDomesticProduct}) bu üretim sınırını açıklar.

Harcamalar yaklaşımında GSYH, tüketim + yatırım + devletin mal ve hizmet alımları + ihracat − ithalat olarak yazılabilir. İthalat, ülkedeki harcamaların içinde yer almış olabilecek yurt dışı üretimin değerini ayırmak için çıkarılır. İhracat ise alıcı başka ülkede olsa bile yurt içinde üretilmiştir. Bu işlem ticaret kalemlerini üretimin nerede gerçekleştiğine göre GSYH'ye bağlar; gelirin sahibini tek başına belirlemez.

Bu nedenle GSYH için temel soru “Nerede üretildi?” sorusudur. Hisse sahipliği, çalışanların pasaportu veya ödemeyi gönderen kişi üretim yerini değiştirmez.

GSMG, GSYH'yi yurt dışıyla yerleşikler arasında gerçekleşen birincil gelir akışlarına göre düzeltir. Bunlar sınır ötesi çalışmadan doğan ücretleri, faizleri, temettüleri ve mülkiyetten kaynaklanan gelirleri içerebilir. Her tür uluslararası para transferi bu kapsama girmez; ölçü, üretime katılma ve varlık sahipliğiyle bağlantılı birincil gelire odaklanır. [BEA'nın gayrisafi milli gelir açıklaması]({source:beaGrossNationalIncome}) bu kapsamı tanımlar. BEA, ABD uluslararası işlem hesaplarında kişisel transferleri (remittances) birincil gelir değil, ikincil gelir transferleri olarak sınıflandırır ([BEA uluslararası hesap sınıflandırmaları]({source:beaInternationalAccountClassifications})).

Ulusal hesaplardaki ekonomik ikamet, bir kişinin veya birimin ekonomiyle istatistiksel bağını anlatır; vatandaşlık ya da pasaport için başka bir ad değildir. Bir ülkenin vatandaşı başka bir ekonomide yerleşik olabilir. Yabancı pasaportu olan biri de bu ülkede yerleşik sayılabilir. Kurum ve işletmelerde istatistik kuralları, ekonomik çıkar merkezinin nerede bulunduğu gibi ölçütlere bakar. Dolayısıyla GSMG'yi basitçe “vatandaşların geliri” diye okumak doğru olmaz. ABD istatistiklerinde BEA, ikameti ekonomik çıkar merkezine ve ülkede en az bir yıl yaşama ya da bu süre kadar yaşamayı bekleme ölçütüne göre belirler; pasaport tek başına yeterli değildir ([BEA'nın ABD yerleşik tanımı]({source:beaUsResidents})).

GSMH ise yerleşiklerin sağladığı emek ve mülkle üretilen nihai çıktıyı, üretimin gerçekleştiği ülkeden bağımsız olarak tanımlar. Güncel ulusal hesaplar gelir göstergesi olarak daha çok GSMG'yi öne çıkarır; BEA [gayrisafi milli hasılayı]({source:beaGrossNationalProduct}) ve GSMG ile istatistiksel ilişkisini GSMG = GSMH − istatistiksel fark biçiminde ayrıca açıklar.

Kavramsal uluslararası formül, yurt dışından gelen net birincil geliri kullanır:

GSMG = GSYH + dünyanın geri kalanından alınan birincil gelir − dünyanın geri kalanına ödenen birincil gelir

Yalnızca hesabı göstermek için tamamen varsayımsal bir ekonomi düşünelim: GSYH 1.000 varsayımsal birim; yerleşiklerin yurt dışından aldığı birincil gelir 70 birim; yurt dışına ödediği tutar 110 birim olsun. Net birincil gelir 70 − 110 = −40 birimdir. Bu durumda GSMG, 1.000 − 40 = 960 varsayımsal birim olur. Bu örnek herhangi bir ülkenin gerçek verisi, güncel tahmini ya da öngörüsü değildir.

Net tutarın negatif olması, yurt içi üretimin kaybolduğu anlamına gelmez. GSYH bu örnekte 1.000 birim olarak kalır; yerleşiklerin yurt dışından aldığı birincil gelirden daha fazlasını yurt dışına ödemesi, milli gelir toplamını 40 birim aşağı çeker.

Mal ve hizmet ihracatı eksi ithalat, harcamalar yaklaşımındaki GSYH hesabının bir parçasıdır. Yurt dışından alınan net birincil gelir ise yurt içi üretimi yerleşiklerin gelirine bağlayan ayrı bir düzeltmedir. Bu iki tutarı karıştırmayın: yabancı bir müşteriye mal satışı ticaret akışıdır; yurt dışındaki bir varlığın faizi veya sınır ötesi çalışma ücreti birincil gelir akışıdır.

İhracat edilen ürün ülkede üretildiyse yurt içi üretime katkı sağlar. Ancak şirketin satış hasılatının tamamı otomatik olarak yerleşiklerin geliri olmaz: giderler, ücretler, kâr ve üretim faktörlerinin sahipliği ilgili hesap kurallarıyla ele alınır. Benzer biçimde ithalat, harcama toplamından çıkarılarak yurt dışı üretimin GSYH'ye yazılmasını önler; faiz veya emek gelirinin sınır ötesindeki akışını ölçmez.

Bir tabloyu okurken önce hesabın neyi gösterdiğini belirleyin. Mal ve hizmet dengesi ticareti; birincil gelir dengesi ise emek ve mülkiyetten kaynaklanan sınır ötesi geliri anlatır.

BEA, ABD hesaplarında GSYH'yi harcamalar tarafından; gayrisafi yurt içi gelir (GSYG, GDI) ölçüsünü ise üretim sırasında doğan gelirler tarafından tahmin eder. Kavramsal olarak ikisinin değeri eşit olmalıdır; ikisi de aynı yurt içi ekonomik faaliyeti ölçer: biri nihai harcamaları, diğeri üretimden doğan gelirleri toplar. Fakat iki tarafın verileri ayrı derlenip tahmin edildiği ve eksik ya da hatalı olabildiği için istatistiksel fark oluşabilir. [BEA'nın gayrisafi yurt içi gelir açıklaması]({source:beaGrossDomesticIncome}) GSYG'nin kapsamını anlatır. GSYG, GSMG ile aynı ölçü değildir: GSYG üretimin gerçekleştiği yerde oluşan geliri, GSMG ise sınır ötesi birincil gelir düzeltmesini de kapsar.

BEA'nın sunumunda ABD GSMG'si = GSYG + dünyanın geri kalanından alınan birincil gelir − dünyanın geri kalanına ödenen birincil gelir biçimindedir. BEA ayrıca tahminler arasındaki ilişkiyi GSMG = GSMH − istatistiksel fark biçiminde gösterir. Yayımlanan tahminler arasındaki fark, hesapların ayrı veri kaynaklarından kurulup tahmin edilmesini yansıtır; milli üretim ve milli gelirin kavramsal olarak bambaşka ekonomik alanları kapsadığını göstermez. Ulusal hesaplarda bunlar bağlantılı bakışlardır; istatistiksel fark, ölçümlerin tam örtüşmediğini belirtir.

“Gayrisafi” (gross), sabit sermaye tüketiminin henüz düşülmediği anlamına gelir. Binalar, makineler ve üretilmiş diğer varlıklar kullanıldıkça yıpranır. Gayrisafi bir ölçüden sabit sermaye tüketimi çıkarılırsa net ölçü elde edilir. Bu yüzden göstergeleri karşılaştırırken her ikisinin de gayrisafi mi yoksa net mi olduğuna bakın. BEA'nın NIPA el kitabı, yurt içi ve milli ölçülerle brüt ve net ölçüler arasındaki farkı açıklar ([NIPA el kitabı]({source:beaNipaHandbookFundamentals})).

GSMG, ekonominin toplam geliridir; hanelerin eline geçen ortalama net para değildir. İşletmeler ve kamu dâhil farklı kesimlerin gelirlerini kapsar ve vergi sonrası maaşla eş anlamlı değildir. Kişi başına GSMG de yalnızca aritmetik ortalamadır; gelirin aileler arasında nasıl bölündüğünü, medyan geliri, eşitsizliği ya da kamu hizmetlerine erişimi göstermez. Tek başına refah ölçüsü sayılmaz.

Dünya Bankası, kişi başına fiili bireysel tüketimin (AIC) hanelerin gerçekten tükettiği bireysel mal ve hizmetleri kapsadığını belirtir: hanelerin satın aldıklarının yanı sıra devletin ve hanelere hizmet sunan kâr amacı gütmeyen kurumların sağladıkları da dahildir. Bu hizmetler hane tüketiminde önemli bir pay tutuyorsa, ortalama maddi refahı karşılaştırırken kişi başına AIC yalnızca hane halkı tüketim harcamalarından kavramsal olarak daha açıklayıcı olabilir. Yine de AIC ortalama bir tüketim ölçüsüdür; refahın tamamını veya gelir dağılımını göstermez ([Dünya Bankası’nın GSYH ve GSMG kavramları]({source:worldBankGdpGniConcepts})).

Tüketici sepetinin fiyatı, hane gelirlerinin dağılımı veya belirli ailelerin koşulları için başka veriler gerekir. GSYH ve GSMG makroekonomik ölçeği gösterir; gelirin kime gittiğini veya yaşam kalitesinin nasıl değiştiğini tek başına anlatmaz.

Soru ülke toprakları içindeki üretimse GSYH'ye bakın. Soru, sınır ötesi birincil gelir alacakları ve ödemeleri sonrasında ekonomik yerleşiklere ait gelir ise GSMG'yi inceleyin. GSMH, yerleşiklerin sağladığı emek ve mülkle bağlantılı çıktıyı anlatır; yayımlanmış serileri karşılaştırırken yöntem ve istatistiksel fark açıklamalarını okuyun. GSYG, yurt içi faaliyetin gelir tarafını gösterir ama GSMG'nin yerine geçmez.

Yıllık bir toplamı dönem uzunluğunu eşitlemeden çeyreklik değerle; gayrisafi tutarı net ölçüyle tanımını kontrol etmeden karşılaştırmayın. Fiyat etkisini anlamak için nominal ve reel GSYH, enflasyon ölçümü için CPI, PCE ve GSYH deflatörü karşılaştırması, kamu borçlanması için bütçe açığı ile kamu borcu arasındaki fark yazılarına bakın. Bu konular, üretim yerini yerleşiklerin gelirinden ayırma sorusunu değiştirmez.