Ethereum Layer 2 Ücretleri: İşlem ve Veri Maliyetleri

Bir Ethereum rollup'ı birçok kullanıcının işlemini L2'de yürütür, ardından durum değişikliklerini gruplandırarak Ethereum'a yayımlar. Yürütme ücreti, her kullanıcı işlemini ana ağda ayrı ayrı yürütmenin fiyatı değildir; L2'nin blok alanına ve ücret kurallarına göre belirlenir. Ethereum, rollup için veri kullanılabilirliği ve mutabakat sağlar.

Bu nedenle tek bir “Ethereum gas fiyatı” L2 işleminin toplam maliyetini güvenilir biçimde tahmin etmeye yetmez. Cüzdandaki işlem aynı ETH transferi gibi görünse bile seçilen ağ; yürütme fiyatını, veri yayımlama ücretini ve bazen ücretin ödendiği token'ı değiştirebilir.

Bu rehber, verilerini Ethereum'a yayımlayan rollup'ların genel modelini OP Mainnet için belgelenen özel ücret yapısından ayırır. L2 ağları benzer cüzdan arayüzleri sunsa da ücret kalemleri veya veri yayımlama yöntemleri aynı olmak zorunda değildir.

Cüzdan teklifi aşağıdaki kalemlerden bazılarını bir araya getirebilir:

• L2 yürütme ücreti: İşlemi L2 bloğunda yürütmek için gereken gas ile L2 gas fiyatının çarpımı
• L1 veri ücreti: Rollup verilerini Ethereum'a yayımlama maliyetinden kullanıcının işlemine ayrılan pay
• Ağa özgü ücret: Belirli bir ağın belirlediği operatör ücreti veya başka bir ek ücret

Bu, açıklayıcı bir modeldir; her ağ için geçerli üç parçalı evrensel bir kural değildir. Bir ağ veri yayımlama maliyetini ayrı satırda gösterirken başka bir ağ birkaç bileşeni tek bir ücrette veya gas fiyatı alanında birleştirebilir. Cüzdandaki satır sayısı, arka planda kaç maliyet kalemi bulunduğunu belirlemez.

Bazı toplu veri yayımlama maliyetleri birçok işlem arasında paylaşılır ve her kullanıcının başlattığı ayrı bir Ethereum işlemi olarak görünmez. Rollup, her işlemin payını kendi veri boyutu ve fiyatlandırma kurallarına göre atar veya tahmin eder. Kullanıcılar normalde toplu yayımlama işlemini göndermez ya da her L2 işlemi için koca bir blob satın almaz.

Gas, akıllı sözleşme talimatlarını yürütmek için gereken işi ölçen birimdir; ücret ise gas miktarının fiyatıyla çarpılmasıyla bulunur. Basit bir token transferi ile birkaç sözleşmeyi çağıran bir takas, cüzdanda tek işlem gibi görünse bile farklı miktarda gas kullanabilir.

Kavramsal olarak yürütme ücreti = kullanılan gas × L2 gas fiyatıdır. Gas fiyatı, blok alanına olan talebi ve L2'nin fiyatlandırma kurallarını yansıtır. Ethereum ana ağındaki base fee yükseldiğinde her L2'nin yürütme ücretinin aynı oranda artması gerekmez.

Yine de L2 blok alanı yoğunlaşabilir ve bu ağdaki yürütme fiyatı yükselebilir. Cüzdanın gösterdiği gas limiti veya azami ücret, nihai tutar değil bir tahmin ya da üst sınır olabilir.

Rollup'lar, diğer düğümlerin durum değişikliklerini doğrulayabilmesi veya yeniden oluşturabilmesi için gereken verileri Ethereum'a yayımlar. İşlemleri gruplara ayırmak ve verileri sıkıştırmak, her işlemi ana ağa ayrı ayrı göndermeye kıyasla kullanıcı başına düşen yayımlama maliyetini azaltabilir.

İşlemlerin sıkıştırılmış veri boyutları aynı değildir. Daha fazla veri içeren bir işlem, rollup'ın fiyatlandırma yöntemine göre maliyetin daha büyük bir payını oluşturabilir. Protokolün bu payı nasıl tahmin ettiği ve hangi katsayıları kullandığı ağa göre değişir.

Bilerek basitleştirilmiş bir paylaştırma örneğini ele alalım. Birbirine benzer 20 işlem, paket yayımlamanın varsayımsal 0,0004 ETH sabit ek maliyetini paylaşsaydı, eşit bölüşümde işlem başına 0,00002 ETH düşerdi. Gerçek rollup'lar maliyetleri mutlaka eşit bölüştürmez: sıkıştırılmış veri boyutu, ağın veri fiyatlandırma yöntemi ve sabit ya da protokole özgü parametreler her işlemin payını değiştirebilir. Bu örnek, paket maliyetiyle kullanıcıdan alınan tutarın neden farklı olabileceğini açıklar; herhangi bir ağın ücret formülü değildir.

Cüzdanda benzer görünen işlemler farklı sözleşme çağrıları ve veriler kodlayabilir; bu yüzden token miktarı tek başına veri ücretini öngörmez. L2 yürütme maliyetiyle paket verisi maliyeti de birbirinden ayrı boyutlardır. Karmaşık bir takas, veri boyutu küçük olsa bile daha fazla yürütme gas'ı kullanabilir; büyük bir veri girdisi ise hesaplama işini fazla artırmadan yayımlama maliyetini yükseltebilir. Teklifin bunları nasıl birleştireceğini ağ kuralları belirler.

Daha fazla işlemi aynı pakette toplamak, sabit yayımlama giderini daha çok kullanıcıya yayabilir; ancak daha büyük bir paket beklemek her kullanıcı için daha düşük ücret garantisi vermez. Yayımlama öncesinde gas veya blob fiyatları yükselebilir ya da yeni bir işlem sıkıştırılmış verinin büyük bölümünü kaplayarak toplam maliyeti veya işlem başına payı değiştirebilir. İşlemleri toplamanın sağlayabileceği verimlilik, her kullanıcıya indirim sözü verildiği anlamına gelmez.

Veriyle ilgili ücretler Ethereum gas fiyatlarından veya blob alanına olan talepten de etkilenebilir. L2 yürütme fiyatı neredeyse sabit kalırken veri bileşeni değişebilir. Ethereum.org, toplu işlem ve ücret etkenlerini optimistic rollup'lar ve ZK rollup'lar için ayrı ayrı açıklar.

Ethereum calldata'yı yürütme katmanında işlem verisi olarak işler ve normal gas piyasasında fiyatlandırır. EIP-4844, rollup verilerinin yayımlanmasını desteklemek için ayrı bir blob alanı ve bağımsız bir blob gas ücret piyasası ekledi. Bu yolların fiyatlandırması, veriye erişim ve verinin saklanma süresi farklıdır.

Bir EVM sözleşmesi blob içeriğini sıradan sözleşme depolaması gibi okuyamaz. Ethereum'un mutabakat katmanı blob verilerini sınırlı bir süre kullanılabilir kılar; bu sürenin ardından istemciler verileri saklamayı bırakabilir. EIP-4844, blob gas'ın normal yürütme gas'ından ayrı fiyatlandırma kuralları izlediğini belirtir; ayrıntılar EIP-4844 teknik tanımında yer alır.

Kullanıcının ödediği ücreti rollup operatörünün toplu veri yayımlama işleminden ayrı düşünün. Blob kullanan şekilde yapılandırılmış OP Stack ağları dahil bazı L2 ücret modelleri, veri yayımlama maliyetini kullanıcının L2 ücretine katar. Bu, her L2 kullanıcısının tüm bir blob için cüzdanında ayrı ücret ödediği anlamına gelmez.

Optimistic rollup'lar L2 yürütmesini ve toplu veriyi yayımlamak için kullanıcıya düşen payı ücretlere katabilir. ZK rollup'lar da yürütme ve veri yayımlama maliyetlerini hesaba katar; toplu kanıtların üretilmesi ve Ethereum'da doğrulanması protokolün ekonomisini etkileyebilir. Ancak bu maliyetlerin kullanıcının işlem makbuzunda “kanıt ücreti” adıyla ayrı bir satırda görünmesi gerekmez.

Ağlar verileri calldata veya blob olarak yayımlayabilir; sıkıştırma oranı, toplu yayımlama sıklığı ve kullanıcı başına veri maliyetinin tahmin yöntemi de değişebilir. Bu nedenle yalnızca L2 gas fiyatlarını karşılaştırmak toplam maliyetin önemli bir bölümünü gözden kaçırabilir.

Ücret kuralları ağ yükseltmeleriyle değişebilir. Sabit bir formül veren eski bir hesaplayıcı veya yazı artık etkin ağla uyuşmayabilir. Ağın güncel ücret ekranını ve geçerli sürümü açıklayan resmî belgelerini kontrol edin.

Aynı ağdaki geçmiş bir makbuzla güncel bir teklifi karşılaştırırken de aynı dikkat gerekir. Ağ adının aynı olması ücret tarifesinin değişmediğini garanti etmez: veri yayımlama yöntemi veya etkin ücret yükseltmeleri değişmiş olabilir. Eski bir işlem için L1 fiyat etkisini zincirin ücret kurallarındaki değişikliklerle karıştırmamak üzere işlem tarihini, bloğu ve protokol sürümünü kontrol edin.

Optimism, OP Mainnet işlem ücretlerini yürütme gas'ı ile L1 veri ücreti olarak açıklar; Isthmus yükseltmesinden sonra buna operatör ücreti de eklenir. Dolayısıyla yapı: yürütme gas ücreti + L1 veri ücreti + uygulanıyorsa operatör ücreti şeklindedir.

Bu ücret çizelgesini tüm Ethereum L2'leri için evrensel formül olarak kullanmayın. OP Mainnet belgeleri bile veri ve operatör ücretlerinin ayarlarının etkin yükseltmelere bağlı olduğunu açıklar. OP Stack kullanan diğer ağların operatör ayarları veya yükseltme takvimi farklı olabilir.

OP Mainnet için Optimism'in güncel işlem ücreti belgelerini esas alın. Base veya başka bir L2 için o ağın kendi ücret rehberine bakın. Aynı yazılım yığınını paylaşmaları, iki ağın toplamda aynı ücreti alacağını garanti etmez.

Aşağıdaki kurmaca örnek, OP Mainnet benzeri üç bileşenli yapıyı açıklar. Güncel bir ağ kurunu veya gerçek cüzdan teklifini göstermez.

Hesaplama: 0,000008 + 0,000020 + 0,000004 = 0,000032 ETH. Bu örnekte veri yayımlama maliyeti yürütme maliyetinden yüksektir ancak her işlemde böyle olmaz. Her kalemin payı veri boyutuna, L1 talebine, yürütme işine ve ağ ücret ayarlarına göre değişir.

Bu toplam; itibari para dönüşümünü, köprü ücretlerini, takas protokolü ücretini, fiyat etkisini ve borsaya yatırma ya da çekme ücretlerini içermez. Tek başına bu tutar, işlemin tüm ekonomik maliyetini hesaplamaya veya başka bir ağın daha ucuz olduğuna karar vermeye yetmez.

Cüzdan teklifi, imzadan önce tahmini gas miktarı, gas fiyatı ve veri ücretleriyle maliyeti hesaplar. İşlem bloğa eklenene kadar ücret piyasası değişebilir veya işlemin gerçek yürütme yolu tahminden farklı olabilir. Azami ücret, mutlaka tahsil edilen tutar değil bir harcama sınırı olabilir.

İşlemden sonra doğru ağın blok gezgininde makbuzu açıp kullanılan gas'ı, gerçek ücretleri ve işlemin başarılı olup olmadığını inceleyin. Bazı ağlar L1 veri veya operatör ücretlerini ayrı alanlarda gösterir; bazıları birleştirilmiş tutar bildirebilir. Alan adlarını ilgili ağın kurallarına göre yorumlayın.

Ağ adını, chain ID'yi ve ücret token'ını da kontrol edin. Ethereum ana ağındaki gas ücretleri rehberi, L1 yürütme gas'ı ile bunun için ödenen tutarı ayırt etmeye yardımcı olur.

Ethereum'dan L2'ye yatırma işlemi ana ağda başlatılır ve L1 gas ücreti doğurabilir. L2'de takas yapmak ağ ücretini, takas sözleşmesinin işlem ücretini ve fiyat etkisini ayrı ayrı içerebilir. Ethereum'a geri çekim de çekim yolu ve L1 yürütmesi için ek ağ maliyetleri doğurabilir.

Bunların tümüne “L2 gas” demek, ücretin hangi adımda oluştuğunu gizler. Toplamı karşılaştırmadan önce ağ ücretlerini, köprü hizmeti ücretlerini, takas ücretlerini ve borsa çekim ücretlerini ayırın. Köprü yolunu incelerken kripto transferi ağ kontrol listesini kullanabilirsiniz.

İşlem yapmadan önce (1) seçilen ağı ve ücret token'ını, (2) yürütme, veri ve operatör maliyetlerinin ayrı gösterilip gösterilmediğini, (3) teklifin zamanını ve ağ koşullarını, (4) yatırma, çekme veya takas gibi ayrı adımların ücretlerini ve (5) işlem sonrası makbuzu kontrol edin. Açıklanmamış tek bir sayıyı karşılaştırmaktansa teklife nelerin dahil olduğunu bilmek daha yararlıdır.