CPI, PCE và GDP Deflator khác nhau thế nào?

CPI, PCE và chỉ số giảm phát giá ngầm GDP (GDP implicit price deflator) đều theo dõi thay đổi giá tại Hoa Kỳ, nhưng không bao gồm cùng một tập hợp và không dùng cùng cách gán trọng số. CPI tập trung vào giỏ hàng mà người tiêu dùng thành thị mua. PCE bao gồm chi tiêu tiêu dùng do hộ gia đình thực hiện hoặc thanh toán thay cho hộ. GDP deflator bao phủ sản lượng cuối cùng được tạo ra trong nước.

Vì vậy, từ “lạm phát” đứng riêng chưa cho biết người nói đang dùng chỉ số nào. Khi so sánh, hãy khớp chỉ số, khoảng thời gian, trạng thái điều chỉnh mùa vụ và định nghĩa tổng thể (headline) hay lõi (core). Bài viết này nói về các thước đo cấp quốc gia của Hoa Kỳ, không phải chi phí sinh hoạt của một hộ cụ thể.

Cục Thống kê Lao động Hoa Kỳ (BLS) công bố CPI để đo thay đổi giá mà người tiêu dùng thành thị trả cho một giỏ hàng hóa và dịch vụ đại diện. Giỏ này gồm những nhóm như nhà ở, thực phẩm, quần áo, đi lại và chăm sóc sức khỏe. BLS giải thích phạm vi và khái niệm trong phần hỏi đáp về CPI.

Với nhà do chủ sở hữu đang ở, CPI không dùng giá mua căn nhà như giá của dịch vụ nhà ở. Thay vào đó, chỉ số dùng tiền thuê tương đương của chủ nhà (owners’ equivalent rent), tức ước tính số tiền thuê một căn nhà tương tự. Do đó, giá giao dịch mua nhà và lãi vay thế chấp không phải là cùng một đại lượng với dịch vụ nhà ở trong CPI.

Trọng số chi tiêu của CPI-U được cập nhật hằng năm, dựa trên dữ liệu chi tiêu khảo sát từ hai năm trước. Trong mỗi chu kỳ trọng số hằng năm, các trọng số giữ nguyên rồi mới thay đổi ở lần cập nhật năm tiếp theo. Có thể xem các trọng số tại bảng tỷ trọng tương đối của BLS.

Chỉ số giá Chi tiêu Tiêu dùng Cá nhân (PCE) do Cục Phân tích Kinh tế Hoa Kỳ (BEA) lập. Phạm vi gồm chi tiêu tiêu dùng do hộ gia đình thực hiện và các khoản chi trả thay mặt hộ. Vì thế, PCE có thể tính một số dịch vụ mà hộ không tự thanh toán toàn bộ, chẳng hạn chăm sóc y tế được Medicaid chi trả. Cục Dự trữ Liên bang so sánh phạm vi của PCE và CPI.

PCE sử dụng trọng số Fisher dạng chuỗi (chain-type Fisher) thay đổi theo cơ cấu chi tiêu thể hiện trong tài khoản quốc gia. Cách làm này khác với việc giữ một giỏ hàng có trọng số cố định lâu dài như nhiều người hình dung về CPI. Nó giúp chỉ số phản ánh thay đổi trong cơ cấu mua sắm qua thời gian, nhưng cũng khiến kết quả PCE có thể khác CPI ngay cả khi xem các nhóm giá tương tự. BEA trình bày phương pháp trong Sổ tay NIPA, chương 5.

Hình minh họa đi kèm bài viết diễn tả bằng hình ảnh khái niệm về giỏ hàng người tiêu dùng, khoản chi trả thay cho hộ và sản lượng trong nước. Hình không có chữ hay số liệu đo lường, cũng không biểu thị kết quả của một chỉ số cụ thể.

Chỉ số giảm phát giá GDP, hay GDP implicit price deflator, đo giá hàng hóa và dịch vụ được sản xuất tại Hoa Kỳ. Vì dựa trên nơi sản xuất, chỉ số bao gồm hàng xuất khẩu và loại trừ hàng nhập khẩu: hàng nhập khẩu không được sản xuất trong nước. Phạm vi này khác với chỉ số dựa trên những gì người tiêu dùng mua. Xem phần giới thiệu của BEA về GDP price deflator.

Công thức implicit price deflator là GDP tính theo đô la hiện hành chia cho GDP tính theo đô la liên hoàn tương ứng, rồi nhân với 100:

GDP deflator = GDP theo đô la hiện hành ÷ GDP theo đô la liên hoàn tương ứng × 100

BEA giải thích công thức trong mục hỏi đáp về implicit price deflator. Vì vậy, đây không phải chỉ số giá của riêng giỏ hàng hộ gia đình; nó gắn với các thành phần sản lượng trong GDP.

Giả sử CPI, PCE và GDP deflator đều bắt đầu ở mức chỉ số 100 tại cùng một thời điểm. Trong cùng một năm giả định, chúng lần lượt đạt 104, 103,5 và 102,6. Mức thay đổi của các chỉ số trong ví dụ lần lượt là 4%, 3,5% và 2,6%.

Đây chỉ là ví dụ được dựng lên để minh họa phép tính, không phải số liệu thực tế hiện nay hay dự báo. Khi mức ban đầu là 100, tăng lên 104 nghĩa là chỉ số tăng 4% trong khoảng thời gian được chọn. Mức chỉ số 104 không có nghĩa lạm phát là 104%, và cũng không nói rằng mọi giá riêng lẻ đều tăng 4%.

Có ít nhất ba lý do. Thứ nhất là phạm vi: CPI theo giỏ của người tiêu dùng thành thị; PCE tính cả khoản tiêu dùng được thanh toán thay cho hộ; còn GDP deflator theo dõi sản lượng trong nước. Vì vậy, xuất khẩu và nhập khẩu được xử lý khác nhau giữa các thước đo.

Thứ hai là trọng số và công thức. Trọng số CPI-U được cập nhật mỗi năm từ khảo sát chi tiêu của hai năm trước và giữ cố định trong chu kỳ trọng số hằng năm. PCE dùng trọng số Fisher biến đổi theo thời gian dựa trên tài khoản quốc gia. GDP deflator gắn với cơ cấu sản lượng GDP thay vì một giỏ mua sắm của người tiêu dùng.

Thứ ba là nguồn và cách biên soạn dữ liệu. Mỗi chuỗi dùng thông tin phù hợp với phạm vi đo lường. PCE và GDP thuộc hệ thống tài khoản quốc gia của BEA; cơ quan này có thể điều chỉnh lại ước tính quá khứ khi có thêm dữ liệu. Khác biệt giữa các chỉ số tự nó không chứng minh rằng một chỉ số đã được tính sai.

Nếu muốn biết giá của giỏ hàng mà người tiêu dùng thành thị phải trả thay đổi ra sao, CPI là thước đo trực tiếp. Nếu câu hỏi là tổng chi tiêu tiêu dùng do hộ thực hiện hoặc thanh toán thay cho hộ, PCE bao gồm thêm một số dịch vụ do bên khác chi trả.

Nếu muốn theo dõi giá của sản lượng được tạo ra tại Hoa Kỳ, hãy xem GDP deflator; chỉ số này bao gồm xuất khẩu và loại trừ nhập khẩu. Mục tiêu lạm phát dài hạn 2% của Cục Dự trữ Liên bang được đo bằng thay đổi hằng năm của chỉ số giá PCE, dù Fed còn theo dõi nhiều chỉ số và dữ liệu khác. Xem mục tiêu lạm phát dài hạn của Fed. Để phân biệt tín hiệu từ FOMC, CPI và báo cáo việc làm, đọc FOMC, CPI và báo cáo việc làm.

Trước khi đối chiếu số liệu, hãy xác định đó là thay đổi theo tháng hay theo năm, chuỗi đã điều chỉnh mùa vụ chưa, và con số là tổng thể hay lõi theo định nghĩa được công bố. CPI và PCE được công bố hằng tháng; GDP deflator nằm trong ước tính GDP hằng quý. Không nên đặt thay đổi CPI một tháng cạnh thay đổi GDP deflator một quý nếu chưa đưa các kỳ đo về cùng cơ sở.

Hãy ghi lại ngày phát hành và phiên bản dữ liệu: BEA có thể sửa ước tính PCE và GDP trong quá khứ khi nhận được thông tin mới. Mức chỉ số thô không thể so sánh trực tiếp giữa các chuỗi có kỳ gốc khác nhau. Hãy tính mức thay đổi trong cùng kỳ trên cùng chuỗi. Để phân biệt lợi suất danh nghĩa và lợi suất thực sau lạm phát, xem lợi suất danh nghĩa và thực sau lạm phát.

Các chỉ số quốc gia là mức trung bình theo phạm vi và phương pháp xác định; chúng không đại diện cho ngân sách hay giá cả mà từng hộ phải đối mặt. CPI, PCE và GDP deflator không phải lãi suất, lợi suất đầu tư hay dự báo giá tương lai. Khi diễn giải, hãy nêu rõ tên chỉ số, kỳ đo, phiên bản dữ liệu và trạng thái điều chỉnh mùa vụ.

Nguồn chính thức:

• BLS: hỏi đáp về CPI và bảng tỷ trọng tương đối CPI
• BEA: GDP price deflator, công thức implicit price deflator và Sổ tay NIPA, chương 5
• Cục Dự trữ Liên bang: phạm vi PCE và CPI và mục tiêu lạm phát dài hạn