Satın Alma Gücü Paritesi ve Piyasa Kuruyla GSYH Karşılaştırması

GSYH önce ülkenin kendi para birimiyle ölçülür. Ülkeleri karşılaştırmak için bu tutar ortak bir birime çevrilir. Piyasa kuruyla dönüşüm, yerel para cinsinden GSYH’yi gözlenen döviz kuruna böler. PPP dönüşümünde ise aynı yerel tutar, bir uluslararası doların satın alma gücüne karşılık gelen yerel para miktarını gösteren parite faktörüne bölünür.

Burada iki ayrı üretim ölçümü yoktur; başlangıçtaki cari fiyatlarla GSYH aynıdır. Değişen, toplamın hangi dönüşüm katsayısına bölündüğüdür. Yerel fiyat düzeyi referans ekonomiden düşükse, PPP ile ifade edilen tutar piyasa kuruyla bulunan ABD doları tutarından büyük olabilir. Uluslararası dolar bir karşılaştırma birimidir; para piyasasında alınıp satılan ayrı bir para değildir. Dünya Bankası, Uluslararası Karşılaştırma Programı (ICP) kapsamında PPP’nin amacını ve piyasa kurundan farkını açıklıyor. Dünya Bankası Uluslararası Karşılaştırma Programı SSS

Bir ekonominin cari fiyatlarla GSYH’sinin 1,2 trilyon yerel para birimi olduğunu varsayalım. Piyasa kuru ABD doları başına 120 yerel birim, PPP dönüşüm faktörü ise uluslararası dolar başına 60 yerel birim olsun. Bu rakamlar yalnızca örnektir; gerçek bir ülkeye ait değildir.

Piyasa kuruyla 1,2 trilyon ÷ 120 = 10 milyar ABD doları elde edilir. PPP ile 1,2 trilyon ÷ 60 = 20 milyar uluslararası dolar bulunur. Her iki hesapta da yerel para cinsinden başlangıç GSYH’si aynıdır; sonuçların farklı olmasının nedeni bölen katsayının farklı olmasıdır. 20 milyar uluslararası dolar, piyasadan alınabilecek 20 milyar ABD doları anlamına gelmez.

Yayımlanmış bir değeri okurken bunun piyasa kuruyla cari ABD doları mı, PPP’ye göre uluslararası dolar mı, belirli bir fiyat yılı mı, yoksa bir endeks mi olduğunu kontrol edin. OECD, PPP’yi GSYH’yi ortak para birimine çevirerek ülkeler arası karşılaştırmaya yarayan bir katsayı olarak tanımlar. OECD satın alma gücü paritesi verileri

PPP, farklı ülkelerdeki benzer mal ve hizmet fiyatlarının karşılaştırılmasına dayanan istatistiksel bir dönüşüm faktörüdür. Dünya Bankası’nın ICP çalışması, ülkelerin belirli harcama kategorileri için karşılaştırılabilir fiyat verileri toplamasını koordine eder; ulusal hesaplar ve harcama verileri bu kategorilerin ağırlıklandırılmasına katkı sağlar. Dolayısıyla PPP tek bir ürünün, market alışverişinin ya da çevrimiçi fiyat listesinin karşılaştırılmasından ibaret değildir.

Karşılaştırma sepeti, sınırlar arasında genellikle ticarete konu olmayan konut ve kamu hizmetleri gibi kalemleri de kapsayabilir. Böylece yerel fiyat düzeyleri, kur piyasasının doğrudan göstermediği yönleriyle hesaba katılır. Ürünlerin tür ve kalitesini olabildiğince eşleştirmek, kategorileri ortak biçimde sınıflandırmak ve fiyatları tutarlı dönemde toplamak gerekir. Sonuç; veri kapsamına, fiyat toplama yöntemine ve ağırlıklandırmaya bağlıdır. Bu yüzden bir PPP değerini referans yılı ve yöntem notlarıyla birlikte okumak önemlidir. Dünya Bankası, ICP 2021 kavramlarını ve kullanılan verileri açıklar. Dünya Bankası ICP 2021 kavramları ve tanımları

<!-- learn:illustration -->

Piyasa kuru, belirli bir zamanda veya dönemde döviz piyasasında bir para biriminin diğerine karşı hangi değerden değiştirildiğini gösterir. Döviz arz ve talebi; sınır ötesi ticaret, hizmetler, finansman, yatırımlar ve sermaye hareketleri gibi unsurlardan etkilenir. Gerçek bir uluslararası ödemeyi, dış borcu veya ticaret akışını başka para birimine çevirmek gerektiğinde piyasa kuru bu nedenle önemlidir. Dünya Bankası ICP 2021 kavramları ve tanımları

PPP ise geniş bir mal ve hizmet sepeti için benzer satın alma gücünün yerel para karşılığını sorar. Konut ve pek çok yerel hizmet gibi ticarete konu olmayan kalemler ülkeler arasında farklı fiyatlanabilir; bu fark piyasa kurunda doğrudan görünmez. Bu yüzden PPP, üretim hacmini karşılaştırırken; piyasa kuru, fiilen çevrilecek veya transfer edilecek finansal tutarları karşılaştırırken işe yarar. PPP bir denge döviz kuru değildir ve piyasa kurunun “doğru” ya da adil seviyesini göstermez. Dünya Bankası Uluslararası Karşılaştırma Programı SSS

Varsayımsal ekonominin nüfusu 10 milyon olsaydı, 1,2 trilyon yerel para birimlik GSYH kişi başına 120.000 yerel birim ederdi. İki dönüşümle bu değer, kişi başına yaklaşık 1.000 ABD doları piyasa kuru üzerinden veya 2.000 uluslararası dolar PPP üzerinden görünürdü. Bu, toplam üretimin nüfusa bölünmesiyle bulunan ortalamadır; tipik bir hanenin maaşı, harcanabilir geliri veya gelir dağılımı değildir.

PPP faktörüyle piyasa kurunun oranı, geniş bir fiyat düzeyi endeksi kurmaya da yardımcı olabilir. Her ikisi de aynı dönem için yerel para/dolar cinsinden ifade ediliyorsa formül şöyledir: PPP faktörü ÷ piyasa kuru × 100. Örnekte 60 ÷ 120 × 100 = 50 olur. Referans ekonomi 100 olarak belirlendiğinde bu, toplam fiyat düzeyinin daha düşük olduğunu gösteren toplulaştırılmış bir karşılaştırmadır; her ürünün referans ülkedeki fiyatın tam yarısına satıldığı anlamına gelmez. Dünya Bankası Uluslararası Karşılaştırma Programı SSS

PPP, GSYH düzeylerini ve bileşenlerini ortak fiyat düzeyinde karşılaştırmak, üretim hacmini ya da ortalama maddi yaşam standardını değerlendirmek için kullanışlıdır. Piyasa kuru ise başka para birimiyle değiştirilecek, ödenecek veya kaydedilecek tutarlarda önem kazanır. Ticaret akışlarını, yurt dışı borç ödemelerini, uluslararası yardımı ya da havaleleri karşılaştırırken gerçek döviz arz ve talebi dikkate alınmalıdır. Dünya Bankası PPP kullanım ve sınırlama kılavuzu

Bu yöntemlerden biri her durumda üstün değildir. Yalnızca piyasa kuru kullanılırsa yerel fiyatları düşük olan bir ekonomi, insanların ülke içinde satın alabildiği mal ve hizmet miktarına kıyasla küçük görünebilir. PPP bu fiyat farkını hesaba katar; ancak ülkenin uluslararası ödemelerde kullanabileceği döviz miktarını göstermez. Sonucu yorumlarken hangi soruyu yanıtladığınızı, hangi dönemi ve hangi dönüşüm birimini kullandığınızı belirtin.

Ülkelerin ekonomik büyümesini karşılaştırırken aynı dönem için her ülkenin yayımladığı reel GSYH büyüme oranlarına bakın. PPP esas olarak seviyeleri karşılaştırır; farklı ülkelerin reel büyüme serilerini kendiliğinden tek bir büyüme ölçüsüne dönüştürmez. Önce reel büyüme oranlarını dönem ve tanım bakımından eşleştirin, ardından üretim düzeylerini karşılaştırmanız gerekiyorsa PPP’ye bakın. Dünya Bankası Uluslararası Karşılaştırma Programı SSS

Fiyat verilerini karşılaştırmak kolay değildir. Benzer ürünler kalite, model, bulunabilirlik ve satış noktası bakımından farklılaşabilir. Ülkelerin fiyat ve harcama verilerinin kapsamı aynı olmayabilir; yeni veri geldiğinde veya yöntem değiştiğinde referans karşılaştırmalar da güncellenebilir. Bazı alt kategoriler, toplam GSYH karşılaştırmasından daha belirsiz olabilir. Bu nedenle fiyat yılına, kapsanan mal ve hizmetlere, örnekleme ve yöntem notlarına bakın. Dünya Bankası PPP kullanım ve sınırlama kılavuzu Dünya Bankası ICP 2021 kavramları ve tanımları

PPP, belirli bir kişinin ücretini, gelir eşitsizliğini, tek bir hanenin konuta erişimini veya ailenin kendi tüketim sepetini ölçmez. Kişi başına PPP GSYH bile ortalama üretimdir; medyan harcanabilir hane geliri değildir. Ayrıca PPP gelecekteki döviz kurunu tahmin etmez ve piyasa kurunun hangi seviyeye dönmesi gerektiğini söylemez. Dünya Bankası, PPP’lerin ulusal hesapları karşılaştırmak için tasarlandığını, “adil” döviz kurunu belirlemek için kullanılmaması gerektiğini vurgular. Dünya Bankası Uluslararası Karşılaştırma Programı SSS Dünya Bankası PPP kullanım ve sınırlama kılavuzu

Önce ülkeyi, dönemi ve başlangıç para birimini kontrol edin. Sonra değerin piyasa kuruyla mı yoksa PPP faktörüyle mi çevrildiğine bakın. “Uluslararası dolar” satın alma gücü karşılaştırması birimidir; gerçek bir ödeme para birimi değildir. Kişi başına göstergelerde ortalama üretimi tipik hane geliriyle karıştırmayın. Büyüme için karşılaştırılabilir dönemlerin reel GSYH büyüme oranlarını kullanın.

Fiyat değişikliklerinin tek ülkedeki üretim ölçümünü nasıl etkilediğini anlamak için nominal ve reel GSYH yazısına bakın. Ülke içindeki üretim ile ülke sakinlerinin gelirini ayırmak için GSYİH, GSMG ve GSMH arasındaki farkı okuyun. Cari işlemler hesabı ile dış ticaret dengesi ise PPP’nin yerine geçmeyen sınır ötesi hesapları açıklar.