Inflacja ogółem i bazowa: CPI oraz PCE

Inflacja to tempo zmian indeksu cen w czasie. „Headline” zazwyczaj oznacza indeks obejmujący wszystkie pozycje, w tym żywność i energię. W Stanach Zjednoczonych comiesięczne publikacje CPI i PCE przedstawiają miarę ogółem. Odczyt headline opisuje cały indeks dla określonej populacji i okresu; nie informuje, jak zmieniły się rachunki każdego gospodarstwa domowego.

„Bazowa” (core) zwykle oznacza indeks, z którego wyłączono ceny żywności i energii. Amerykańskie Biuro Statystyki Pracy (BLS) publikuje CPI dla wszystkich pozycji z wyłączeniem żywności i energii, potocznie nazywane bazowym CPI. Biuro Analiz Ekonomicznych (BEA) publikuje indeks cen PCE bez żywności i energii, zwany bazowym PCE. Są to osobne miary analityczne, a nie twierdzenie, że żywność lub energia przestały liczyć się jako inflacja. Wyjaśnienie CPI przez BLS potwierdza, że oficjalny indeks CPI ogółem nadal obejmuje obie kategorie.

Obie miary warto śledzić, ponieważ ceny żywności i energii mogą mocno zmieniać się z miesiąca na miesiąc. Burza, zmiana zbiorów, przerwanie dostaw lub globalny szok energetyczny mogą poruszyć inflacją ogółem. Miary bazowe w osobnym obliczeniu pomijają te kategorie, dzięki czemu można przyjrzeć się innym zmianom cen. Pomaga to opisać trend, ale nie oznacza, że odczyt bazowy jest ważniejszy przy każdej decyzji.

Zwróć uwagę na zakres. Podane tu definicje dotyczą amerykańskich szeregów CPI i PCE. W innych krajach określenie „bazowa” może oznaczać inne wyłączenia lub miary. Jeśli w raporcie pojawia się tylko słowo „inflacja”, przed porównaniem liczby sprawdź nazwę indeksu, jego zakres i okres.

CPI ogółem śledzi zmiany cen dla populacji konsumentów objętej konkretnym szeregiem CPI. Na przykład CPI-U obejmuje wszystkich konsumentów miejskich w USA. Indeks wszystkich pozycji uwzględnia żywność, energię, usługi mieszkaniowe, transport, opiekę medyczną oraz inne towary i usługi. Obok indeksu ogółem BLS publikuje wiele wyspecjalizowanych szeregów, w tym indeks wszystkich pozycji z wyłączeniem żywności i energii.

PCE ogółem ma szerszy zakres w ujęciu rachunków narodowych. BEA definiuje PCE jako towary i usługi kupowane przez mieszkańców Stanów Zjednoczonych lub w ich imieniu. Zobacz omówienie wydatków konsumpcyjnych BEA. W jego skład wchodzą kategorie żywności i energii oraz pozostałe uwzględnione wydatki konsumpcyjne. CPI i PCE różnią się zakresem, źródłami danych, wagami i formułami indeksu, więc ich ogólne wskaźniki mogą być różne nawet dla tych samych dat. Różnice strukturalne omawia przewodnik CPI, PCE i deflator PKB.

„Headline” nie znaczy „nieskorygowany”. Publikacja może podawać sezonowo skorygowaną zmianę miesięczną indeksu ogółem oraz zmianę rok do roku obliczoną na podstawie indeksu nieskorygowanego sezonowo. Sprawdź oznaczenie szeregu i tabelę: ogółem/bazowy wskazuje uwzględnione pozycje, a korekta sezonowa i okres porównania opisują sposób prezentacji zmiany.

Bazowe CPI to agregat CPI obejmujący wszystkie pozycje z wyjątkiem żywności i energii. BLS nie usuwa tych cen z oficjalnego CPI ogółem, lecz publikuje oba szeregi. Agregat bazowy przydaje się, gdy chcesz analizować ceny poza tymi dwiema kategoriami. Żywność i energia nadal są ważne dla gospodarstw domowych i pozostają częścią inflacji ogółem.

Bazowe PCE to indeks cen PCE z wyłączeniem żywności i energii. Definicja BEA opiera się na kategoriach PCE: „żywność” obejmuje żywność i napoje kupowane do spożycia poza lokalem sprzedawcy, natomiast usługi gastronomiczne i zakwaterowanie nie są traktowane jako żywność na potrzeby tego wyłączenia. Energia obejmuje benzynę i inne towary energetyczne, a także usługi dostaw energii elektrycznej i gazu. Szczegóły kategorii zawiera definicja bazowego PCE BEA.

Ponieważ punktem wyjścia są różne indeksy, bazowe CPI i bazowe PCE nie są dwiema nazwami tego samego koszyka. Różnią się zakresem składników, wagami, źródłami danych i metodami obliczeń. Zmiany bazowego CPI nie należy przedstawiać jako zmian bazowego PCE bez zaznaczenia, że chodzi o inną miarę. To samo dotyczy CPI ogółem i PCE ogółem.

„Z wyłączeniem żywności i energii” to reguła budowy konkretnego indeksu, a nie sposób na odjęcie od wartości ogółem stałego wkładu tych kategorii. Pozostałe składniki są agregowane zgodnie z metodologią danego indeksu. Wskaźniki ogółem i bazowe to odrębne szeregi, a nie wynik prostego odejmowania.

Indeks wszystkich pozycji odpowiada na szerokie pytanie o zmiany cen w objętym nim zakresie, także w kategoriach bezpośrednio wpływających na budżety gospodarstw domowych. Miara bazowa pomaga odpowiedzieć na inne pytanie: czy wzrosty cen koncentrowały się w kilku zmiennych kategoriach, czy były widoczne również w pozostałej części koszyka? Analiza składników i kilku okresów jest bardziej miarodajna niż traktowanie jednego odczytu bazowego jako rozstrzygającego.

Rezerwa Federalna informuje, że śledzi kilka miar „bazowych”, ponieważ krótkoterminowe odczyty inflacji mogą być niestabilne, a decydenci próbują ocenić, czy zmiany się utrzymają. Podkreśla też, że żywność i energia stanowią istotną część budżetów gospodarstw domowych. Inflacja bazowa pomaga więc interpretować wzorzec zmian, ale nie jest powodem, by lekceważyć koszty zakupów spożywczych, energii elektrycznej czy benzyny. Zobacz FAQ Rezerwy Federalnej o inflacji.

Miary bazowe podsumowują dane z indeksów cen; nie rozstrzygają odrębnego pytania modelowego o możliwy związek inflacji z bezrobociem. Przewodnik po krzywej Phillipsa omawia tę zależność i ograniczenia jej interpretacji.

Miara bazowa nie wskazuje mechanicznie, które zmiany cen się odwrócą. Ceny żywności lub paliwa mogą wpływać na transport, dostawy i produkcję, a następnie na ceny innych produktów. Późniejsze zmiany mogą pojawić się w kategoriach bazowych. Z kolei duża jednorazowa zmiana ceny w kategorii pozostającej w indeksie bazowym może poruszyć ten indeks, nawet jeśli nie będzie trwała. Miara oddziela wybrane kategorie, ale nie oznacza każdej zmiany jako tymczasowej lub trwałej.

Długookresowy cel FOMC wynoszący 2 procent jest określony na podstawie rocznej zmiany indeksu cen PCE, a nie bazowego PCE. Decydenci obserwują miary bazowe i inne wskaźniki jako przesłanki dotyczące procesu inflacyjnego, ale cel nadal odnosi się do PCE ogółem. Wyjaśnia to opis Rezerwy Federalnej dotyczący oceny inflacji.

„Inflacja bazowa” może oznaczać kilka podejść analitycznych. Miary oparte na wyłączeniach, takie jak bazowe CPI i PCE, pomijają określone kategorie bez względu na to, czy w danym miesiącu ich ceny zmieniły się wyjątkowo mocno czy nieznacznie. Dzięki temu definicja jest stabilna w czasie, ale szok poza żywnością i energią wciąż może wpłynąć na wynik.

Miary medianowe i średnie obcięte działają inaczej. Mediana CPI Federal Reserve Bank of Cleveland porządkuje miesięczne zmiany cen składników i wybiera zmianę ze środka rozkładu ważonego wydatkami. Średnia obcięta CPI o 16 procent odrzuca skrajne części tego rozkładu. Trimmed Mean PCE Federal Reserve Bank of Dallas odrzuca wybrane części łącznej wagi wydatków przypadające na dolny i górny ogon rozkładu zmian cen składników PCE. Wykluczane pozycje mogą się zmieniać co miesiąc; żywność lub energia mogą pozostać, jeśli ich zmiana nie znajduje się na krańcach rozkładu. Zobacz opisy Median CPI Cleveland Fed i Trimmed Mean PCE Dallas Fed.

Żadna metoda nie jest najlepsza w każdych warunkach. Miara oparta na wyłączeniach może reagować na jednorazowy wzrost cen uwzględnionych pozycji. Wynik miary obciętej zależy od tego, które składniki i wagi znalazły się przy granicy odcięcia. Aby ocenić zasięg i trwałość presji cenowej, porównaj inflację ogółem i bazową, składniki oraz ewentualnie miarę medianową lub obciętą. Każda daje inną perspektywę, a nie niezależny dowód na to, jakie ceny są „naprawdę”.

Najpierw zapisz dokładny indeks: CPI-U wszystkie pozycje, CPI-U bez żywności i energii, PCE wszystkie pozycje czy PCE bez żywności i energii. Następnie określ porównywany okres: miesiąc do miesiąca, rok do roku czy krótszą zmianę przeliczoną na tempo roczne. Te wskaźniki odpowiadają na różne pytania, więc nie należy zestawiać ich bez oznaczeń.

Zmiana miesiąc do miesiąca porównuje bieżący indeks z indeksem z poprzedniego miesiąca. Inflacja rok do roku porównuje go z indeksem sprzed dwunastu miesięcy. Miesięczną zmianę w ujęciu rocznym oblicza się przez składanie jednej miesięcznej zmiany tak, jakby powtarzała się przez rok. Na przykład hipotetyczny miesięczny wzrost o 0,4% daje po annualizacji około 4,9%: (1,004^12 − 1) × 100. To tempo roczne wyliczone na podstawie jednego miesiąca, a nie inflacja zaobserwowana w minionym roku ani prognoza.

Znaczenie ma też korekta sezonowa. Dane skorygowane sezonowo często pomagają ocenić niedawne miesięczne tempo zmian; porównania rok do roku zazwyczaj wykorzystują indeksy nieskorygowane sezonowo. Porównuj dane na tej samej podstawie i zapisuj wersję publikacji, szczególnie w przypadku rewidowanych szacunków PCE. Powiązany przewodnik o dezinflacji i deflacji wyjaśnia, dlaczego wolniejszy dodatni wzrost cen różni się od spadku poziomu cen.

Załóżmy, że fikcyjny indeks CPI wszystkich pozycji wzrasta w ciągu miesiąca z 300,00 do 301,20. Zmiana wynosi (301,20 ÷ 300,00 − 1) × 100 = 0,40%. Załóżmy, że osobno publikowany bazowy CPI rośnie z 310,00 do 310,62. Jego zmiana wynosi (310,62 ÷ 310,00 − 1) × 100 = 0,20%. W tym wymyślonym miesiącu indeks ogółem wzrósł szybciej. Może to być zgodne z dodatkową presją ze strony żywności i energii, ale przykład nie określa rzeczywistego wkładu poszczególnych składników.

Początkowe poziomy obu indeksów to arbitralne skale odniesienia. Każdą zmianę oblicza się w ramach tego samego szeregu, używając jego wcześniejszej wartości, a nie różnicy między 301,20 i 310,62. Wszystkie dane są hipotetyczne; nie są bieżącymi danymi CPI, prognozą ani twierdzeniem o typowym wyniku.

Załóżmy teraz, że inflacja ogółem wynosi 0,2% rok do roku, a bazowa 0,3%. To możliwe: ceny różnych produktów zmieniały się w różnych momentach roku, więc skumulowana zmiana za dwanaście miesięcy nie musi odpowiadać kierunkowi zmian z bieżącego miesiąca. Zanim opiszesz wzorzec, sprawdź szczegóły składników i kilka odczytów miesiąc do miesiąca. Jedna publikacja nie dowodzi, że presja inflacyjna szeroko się nasiliła lub będzie się utrzymywać.

Pojedynczy odczyt bazowy nie przedstawia kosztów życia każdego gospodarstwa domowego. Rodzina wydająca więcej na żywność, paliwo lub media może doświadczyć innej zmiany budżetu niż ta pokazana przez indeks wyłączający część tych kategorii. To nie znaczy, że indeks jest błędny; indeks i gospodarstwo domowe odpowiadają na inne pytania.

Inflacja bazowa nie jest też diagnozą przyczynową, prognozą ani sygnałem transakcyjnym. Może podsumować część zaobserwowanych danych cenowych, ale sama nie wyjaśnia źródła inflacji ani nie przewiduje kolejnej publikacji. Porównując indeksy, rozróżniaj CPI i PCE; mówiąc o sile nabywczej, podawaj populację i okres; omawiając politykę pieniężną, oddziel cel Fed oparty na PCE ogółem od obserwowanych miar analitycznych.

Zanim udostępnisz liczbę, zapisz: nazwę indeksu, definicję ogółem lub bazową, zakres populacji lub wydatków, daty, sposób porównania miesiąc do miesiąca lub rok do roku, korektę sezonową i wersję źródła danych. Ta krótka lista pomaga nie pomylić różnic w nazewnictwie lub przedziale czasu ze sprzecznością.

Podstawowe źródła: wyjaśnienie BLS dotyczące CPI i bazowego CPI; definicja bazowego PCE przez BEA; omówienie wydatków konsumpcyjnych BEA; FAQ Rezerwy Federalnej o inflacji i celu; Median CPI Federal Reserve Bank of Cleveland; Trimmed Mean PCE Federal Reserve Bank of Dallas.

Ten przewodnik dotyczy wyłącznie amerykańskich miar CPI i PCE. Wyjaśnia typowe pojęcia analityczne, nie poleca produktu finansowego ani nie ustanawia jednej zasady dotyczącej szeregów statystycznych innych krajów.