CPI, PCE i deflator PKB: co mierzy każdy wskaźnik

Gdy ktoś mówi o „inflacji w USA”, może mieć na myśli indeks cen konsumpcyjnych (CPI), indeks cen wydatków na konsumpcję osobistą (PCE) albo deflator cen produktu krajowego brutto (PKB). Wszystkie podsumowują zmiany cen, ale obejmują różne kategorie i stosują inne wagi, więc wyniki nie muszą być jednakowe.

CPI skupia się na cenach płaconych przez miejskich konsumentów za reprezentatywny koszyk zakupów. PCE rejestruje wydatki konsumpcyjne ponoszone przez gospodarstwa domowe oraz przez inne podmioty w ich imieniu. Deflator PKB dotyczy produkcji krajowej: obejmuje eksport, a wyklucza import, który powstał za granicą. Zanim zinterpretujesz liczbę, ustal: jakie ceny, czyje wydatki i jaki okres?

Bureau of Labor Statistics (BLS) oblicza CPI jako średnią zmianę w czasie cen płaconych przez konsumentów z obszarów miejskich za reprezentatywną próbę dóbr i usług. Nie jest to cennik wszystkich produktów w każdym sklepie ani dokładna miara kosztów życia taka sama dla każdego gospodarstwa domowego. Wyjaśnienie BLS dotyczące CPI opisuje zakres indeksu i zbieranie cen.

Własne mieszkanie jest traktowane szczególnie. CPI nie uznaje ceny zakupu domu za miesięczną cenę konsumpcji. Usługę mieszkaniową właściciela reprezentuje czynsz równoważny, czyli szacunkowy czynsz, jaki właściciel zapłaciłby za wynajem podobnego lokalu. Dlatego wzrost cen transakcyjnych domów nie trafia bezpośrednio do CPI jako wzrost ceny domu.

Wagi wydatków CPI-U są również okresowo aktualizowane. BLS aktualizuje je co roku na podstawie badań wydatków konsumenckich sprzed dwóch lat. Obowiązują w ramach danego rocznego cyklu wag; miesięczne zmiany cen nadal wpływają na względny wkład kategorii, ale koszyk nie otrzymuje nowych wag co miesiąc. Tabele względnego znaczenia CPI BLS pokazują stosowane wagi.

PCE to skrót od personal consumption expenditures, czyli wydatków na konsumpcję osobistą. Bureau of Economic Analysis (BEA) tworzy indeks cen na podstawie wydatków konsumpcyjnych ponoszonych przez gospodarstwa domowe i w ich imieniu. Sformułowanie „w ich imieniu” ma znaczenie: usługi medyczne opłacane przez Medicaid mogą być ujęte jako konsumpcja gospodarstw domowych, mimo że gospodarstwo nie płaci całego rachunku bezpośrednio.

PCE wykorzystuje zmienne w czasie wagi i łańcuchowy indeks Fishera. Mówiąc prościej, nowsze dane o wydatkach pomagają aktualizować wagi, dzięki czemu indeks może szybciej uwzględniać przesuwanie zakupów między dobrami i usługami niż koszyk o wagach niezmienianych przez cały rok. Metodę opisuje podręcznik NIPA BEA, rozdział 5. Przedstawiciel Federal Reserve omawia różnice zakresu między PCE a CPI.

Pozbawiona tekstu ilustracja w tym artykule pokazuje koncepcyjnie koszyk konsumenta, usługi opłacane bezpośrednio lub w imieniu gospodarstwa domowego oraz produkcję krajową. Nie przedstawia liczb, szeregów danych ani porównania rzeczywistych wyników.

Długookresowy cel inflacyjny Federal Reserve na poziomie 2% jest mierzony roczną zmianą indeksu cen PCE. Bank centralny śledzi też wiele innych wskaźników cen i warunków gospodarczych, więc cel nie oznacza, że każda decyzja opiera się na jednej liczbie. Zobacz FAQ Federal Reserve dotyczące celu 2%.

Deflator cen PKB mierzy zmiany cen dóbr i usług produkowanych w Stanach Zjednoczonych. Ponieważ dotyczy produkcji krajowej, obejmuje eksport, a wyklucza import jako produkcję zagraniczną. To podstawowa różnica względem miar skupionych na konsumpcji gospodarstw domowych.

Implicit price deflator, czyli niejawny deflator cen, oblicza się, dzieląc PKB w dolarach bieżących przez odpowiadające mu PKB w dolarach łańcuchowych, a następnie mnożąc przez 100:

Niejawny deflator cen = PKB w dolarach bieżących ÷ odpowiadające PKB w dolarach łańcuchowych × 100

PKB w dolarach bieżących wycenia produkcję po cenach z danego okresu. PKB w dolarach łańcuchowych koryguje wzrost realnej produkcji o zmiany cen metodą łańcuchową. Zobacz omówienie deflatora cen PKB BEA oraz FAQ BEA o niejawnym deflatorze.

Załóżmy, że na początku hipotetycznego roku każdy z trzech indeksów wynosi 100. Pod koniec tego samego, wyłącznie przykładowego roku CPI wynosi 104, PCE 103,5, a deflator PKB 102,6. W tym przykładzie zmiany indeksów wynoszą odpowiednio 4%, 3,5% i 2,6%.

To nie są bieżące dane ani prognoza. Prosta zmiana procentowa to (wartość końcowa ÷ wartość początkowa − 1) × 100. Wspólny punkt startowy ułatwia porównanie tempa zmian; rzeczywiste serie mogą mieć różne okresy bazowe i poziomy indeksu. Porównanie poziomu 300 w jednej serii z 120 w drugiej nie dowodzi, że ceny w pierwszej rosły szybciej.

Pierwszą przyczyną jest zakres. CPI i PCE koncentrują się na konsumpcji gospodarstw domowych, ale ich definicje nie są identyczne. Deflator PKB obejmuje szerszą produkcję krajową, taką jak inwestycje i eksport, natomiast nie zalicza importowanych produktów do produkcji USA. Droższa importowana ropa może podnieść koszty konsumentów, nie wpływając na deflator PKB w taki sam sposób jak ceny krajowej produkcji.

Druga przyczyna to wagi i formuła. Wagi CPI-U są aktualizowane co roku na podstawie badań wydatków sprzed dwóch lat i obowiązują w rocznym cyklu wag. PCE wykorzystuje wagi zmieniające się wraz z danymi o wydatkach oraz łańcuchowy indeks Fishera. Deflator PKB odzwierciedla także strukturę wytwarzanej produkcji, a nie stały koszyk zakupów konsumentów. Gdy konsumenci zastępują droższy produkt tańszą alternatywą, różne wagi mogą odmiennie uwzględniać tę zmianę.

Trzecia przyczyna to źródła i metody statystyczne. BLS zbiera ceny dla CPI; BEA opracowuje PCE i PKB z krajowych źródeł statystycznych obejmujących wydatki, produkcję i rachunki narodowe. Szacunki, korekty sezonowe, aktualizacje źródeł oraz rewizje mogą wpływać na wynik. Sama rozbieżność nie oznacza, że któraś instytucja popełniła błąd — wskaźniki mogą po prostu mierzyć różne rzeczy.

Jeśli chcesz wiedzieć, jak zmieniają się ceny z koszyka CPI dla konsumentów miejskich, skorzystaj z CPI i określ, czy chodzi o CPI-U, CPI-W, czy inną serię. Jeśli analizujesz konsumpcję gospodarstw domowych w rachunkach narodowych albo punkt odniesienia długookresowego celu Federal Reserve, indeks cen PCE jest często bardziej odpowiedni.

Jeśli pytasz o ceny produkcji wytwarzanej w kraju, lepszy będzie deflator PKB. W przypadku osobistej siły nabywczej żaden wskaźnik nie gwarantuje zgodności z sytuacją każdego gospodarstwa: mieszkanie, lokalizacja, ubezpieczenie i zwyczaje zakupowe mogą odbiegać od średnich wag. Wybierz miarę dopasowaną do pytania, a nie tę, która była najwyższa w jednym raporcie.

Dla kontekstu rynkowego przeczytaj także o inflacji i nominalnych oraz realnych stopach zwrotu oraz decyzjach o stopach, CPI i raporcie o zatrudnieniu. Pomaga to oddzielić sygnał gospodarczy od pochopnego wniosku inwestycyjnego.

Najpierw dopasuj ten sam okres i sprawdź, czy liczba oznacza zmianę miesięczną, czy roczną. Upewnij się również, czy dane są skorygowane sezonowo. CPI i PCE są publikowane co miesiąc, a PKB i jego deflator co kwartał. BEA może rewidować dane PKB po uzyskaniu pełniejszych informacji, dlatego zapisuj datę publikacji i wersję danych.

Następnie odróżnij poziom indeksu od inflacji. Poziom jest względny wobec okresu bazowego. Procentowa zmiana indeksu w danym przedziale to tempo zmian cen w tym okresie. Wartość indeksu 104 nie oznacza więc inflacji „104%”; w tym przykładzie przejście ze 100 do 104 oznacza zmianę o 4%.

Na koniec porównuj takie same rodzaje miar: ogólną z ogólną albo bazową z bazową. „Bazowa” zwykle wyklucza niektóre składniki, na przykład żywność i energię, ale dokładna definicja zależy od serii. Zapisuj częstotliwość, korektę sezonową, okres porównania oraz informację, czy wstępny odczyt został później zrewidowany.

Te indeksy są podsumowaniami statystycznymi, a nie rachunkiem konkretnego gospodarstwa ani gwarancją przyszłych cen. Zmiany jakości produktów, nowe towary, czynsze i opóźnione dane wymagają szacunków. Średnie wagi nie odzwierciedlają też potrzeb ani miejsca zamieszkania każdej osoby. Nawet poprawnie obliczona zmiana indeksu sama w sobie nie dowodzi określonej przyczyny ani nie przesądza o decyzji politycznej.

Definicje i metody sprawdzaj w źródłach pierwotnych: BLS: pytania i odpowiedzi o CPI, BLS: tabele względnego znaczenia CPI, BEA: deflator cen PKB, BEA: wzór niejawnego deflatora cen, BEA: podręcznik NIPA, rozdział 5, Federal Reserve: zakres PCE i CPI oraz Federal Reserve: długookresowy cel inflacyjny.