Czym różnią się deficyt budżetu federalnego USA i dług państwowy?

„Deficyt budżetowy” i „dług państwowy” są ze sobą powiązane, ale mierzą różne rzeczy. Deficyt pokazuje, o ile wydatki rządu federalnego przekroczyły dochody w danym okresie budżetowym. Dług oznacza kwotę, którą rząd federalny pożyczył i nadal jest winien w określonym momencie. Deficyt jest przepływem w czasie, a dług — stanem na konkretny dzień.

W tym artykule dług oznacza zadłużenie rządu federalnego USA, a nie sumę zobowiązań gospodarstw domowych, przedsiębiorstw, stanów i władz lokalnych. Congressional Budget Office (CBO) objaśnia pojęcia w [przewodniku po terminach budżetowych]({source:cboCommonBudgetaryTerms}) oraz omawia ich związek w [wprowadzeniu do długu federalnego]({source:cboFederalDebtPrimer}).

Deficyt federalny w danym roku budżetowym to łączne wydatki (outlays) minus łączne dochody (revenues). Gdy wydatki przewyższają dochody, różnica jest deficytem; gdy dochody są większe, powstaje nadwyżka budżetowa. Federalny rok budżetowy USA zaczyna się 1 października i kończy 30 września, a jego nazwa pochodzi od roku kalendarzowego, w którym się kończy.

Wydatki oznaczają tu outlays, czyli płatności faktycznie dokonane przez rząd w celu uregulowania zobowiązań, a nie tylko środki zatwierdzone lub zaciągnięte zobowiązania. Dochody to środki zebrane przez rząd federalny, przede wszystkim z podatków. Deficyt nie jest więc sumą wszystkich upoważnień wydatkowych Kongresu ani saldem gotówki na rachunkach Skarbu Państwa. [Przewodnik CBO po terminach budżetowych]({source:cboCommonBudgetaryTerms}) rozróżnia dochody, wydatki, deficyt i inne pojęcia.

Dług federalny narasta, gdy rząd pożycza środki na finansowanie wydatków, których nie pokrywają dochody. Dwie często stosowane miary to dług w posiadaniu podmiotów spoza rządu federalnego (debt held by the public) oraz dług brutto. Pierwsza obejmuje zobowiązania wobec podmiotów zewnętrznych, takich jak inwestorzy, instytucje finansowe, stany i władze lokalne, banki Rezerwy Federalnej oraz zagraniczni posiadacze obligacji.

Dług brutto obejmuje dług w posiadaniu podmiotów spoza rządu federalnego oraz zadłużenie wewnątrzrządowe, czyli papiery Skarbu Państwa posiadane przez rachunki lub fundusze innych części rządu federalnego. Te miary odpowiadają na różne pytania. Gdy źródło podaje „dług”, sprawdź, czy chodzi o dług wobec podmiotów spoza rządu, czy o dług brutto. [Wprowadzenie CBO do długu federalnego]({source:cboFederalDebtPrimer}) objaśnia obie miary, a [słownik budżetowy GAO]({source:gaoFederalBudgetGlossary}) porządkuje powiązane terminy.

Załóżmy, że wszystkie poniższe kwoty są hipotetyczne. W jednym roku budżetowym dochody federalne wynoszą 5,0 bln dolarów, a łączne wydatki 5,6 bln dolarów. Deficyt całkowity wynosi więc 5,6 bln minus 5,0 bln, czyli 0,6 bln dolarów.

Deficyt pierwotny pomija odsetki netto. Jeśli w tym samym przykładzie wydatki na odsetki netto wynoszą 0,4 bln dolarów, deficyt pierwotny to 0,6 bln minus 0,4 bln, czyli 0,2 bln dolarów. Nie jest to drugi deficyt, który należy dodać do całkowitego; pokazuje saldo budżetu przed odsetkami netto. [Definicja deficytu pierwotnego CBO]({source:cboPrimaryDeficitDefinition}) wyjaśnia, dlaczego odsetki netto są wyłączone.

Pożyczki zaciągane na sfinansowanie deficytu zazwyczaj zwiększają dług federalny, a dług w posiadaniu podmiotów spoza rządu w dużej mierze odzwierciedla skumulowane deficyty. Roczna zmiana długu nie zawsze jest jednak równa deficytowi z tego roku. Wpływają na nią także zmiany salda gotówki Skarbu Państwa, przepływy pieniężne federalnych programów kredytowych i inne czynniki finansowania.

Także poniższe liczby są hipotetyczne. Jeśli początkowy dług w posiadaniu podmiotów spoza rządu wynosi 20,0 bln dolarów, deficyt wymaga finansowania w wysokości 0,6 bln, a inne potrzeby finansowe to 0,1 bln, przykładowy stan końcowy wynosi 20,7 bln dolarów: 20,0 + 0,6 + 0,1. Pokazuje to, dlaczego samego rocznego deficytu nie można utożsamiać z końcowym stanem długu. [Wprowadzenie CBO do długu federalnego]({source:cboFederalDebtPrimer}) omawia ten związek i dodatkowe czynniki.

CBO często przedstawia deficyt i dług jako procent produktu krajowego brutto (PKB), aby porównać je ze skalą gospodarki w danym okresie. Taka relacja powinna jasno określać licznik i moment pomiaru: czy chodzi o dług wobec podmiotów spoza rządu, czy dług brutto, na jaki dzień ustalono jego wysokość i z jakiego roku pochodzi nominalny PKB. Dług jest stanem na określony dzień, a PKB — przepływem produkcji w danym okresie.

W tym samym hipotetycznym przykładzie, jeśli dług wobec podmiotów spoza rządu na koniec roku wynosi 20,7 bln dolarów, a roczny nominalny PKB 25,0 bln, relacja to (20,7 ÷ 25,0) × 100 = 82,8%. Porównuje ona stan długu z roczną produkcją. Nie oznacza, że dług stanowi taki odsetek dochodów budżetu, nie jest harmonogramem spłat ani uniwersalnym progiem „bezpiecznego” długu. CBO opisuje porównania z PKB w [przewodniku po terminach budżetowych]({source:cboCommonBudgetaryTerms}).

Ustawowy limit zadłużenia ogranicza kwotę długu, którą Skarb Państwa może wyemitować w celu finansowania rządu. Ograniczeniu temu podlega niemal cały dług brutto. Limit jest czymś innym niż przepisy o dochodach i wydatkach, które kształtują deficyt: sam w sobie nie zatwierdza nowych programów ani nie określa wielkości deficytu.

To rozróżnienie pomaga uniknąć dwóch błędów: deficyt nie jest limitem zadłużenia, a podniesienie limitu nie pokazuje kwoty nowo zatwierdzonych wydatków. [Słownik budżetowy GAO]({source:gaoFederalBudgetGlossary}) wyjaśnia pojęcia związane z federalnym limitem zadłużenia. Artykuł objaśnia rachunkowość i terminy instytucjonalne, a nie doradza, jaką politykę budżetową należy wybrać.

Przy korzystaniu z tabeli sprawdź rok budżetowy, datę pomiaru i definicję długu. Dane Skarbu Państwa [Debt to the Penny]({source:treasuryDebtToThePenny}) pokazują zadłużenie federalne na konkretny dzień i odróżniają dług w posiadaniu podmiotów spoza rządu od długu wewnątrzrządowego. Harmonogramy długu federalnego GAO podają szczegóły w sprawozdaniach finansowych; [harmonogram za rok budżetowy 2024]({source:gaoSchedulesFederalDebt2024}) dotyczy tego roku i nie jest bieżącą statystyką.

Sprawdź też, czy dana liczba oznacza wydatki, dochody, deficyt całkowity, deficyt pierwotny, dług wobec podmiotów spoza rządu czy dług brutto. Pojęcia są powiązane, ale nie są synonimami. Dla szerszego kontekstu wskaźników gospodarczych przeczytaj również o nominalnym i realnym PKB, znaczeniu odwróconej krzywej dochodowości oraz miarach bezrobocia U-3 i U-6.