Konjonktürel Düzeltilmiş Bütçe Dengesi: Yapısal Açık

Bir hükümetin genel bütçe dengesi, belirli bir dönemde ve tanımlanmış bir kamu kesimi kapsamında gelirleri harcamalarla karşılaştırır. Bu rehberde bütçe fazlası pozitiftir, bütçe açığı negatiftir. Dolayısıyla manşet dengedeki −80 milyar dolar, kullanılan muhasebe tanımına göre kaydedilen harcamaların gelirleri 80 milyar dolar aştığı anlamına gelir. Genel denge faiz giderlerini içerir; faiz gelirlerinin ve diğer işlemlerin kesin olarak nasıl ele alındığı kullanılan seriye bağlıdır.

Dönem ve kamu kapsamı önemlidir. Merkezi yönetim dengesi, eyalet, yerel yönetim veya sosyal güvenlik hesaplarını da birleştiren genel yönetim dengesiyle kendiliğinden karşılaştırılabilir değildir. Mali yıl toplamları, takvim yılı GSYH’sinden farklı ayları da kapsayabilir. IMF rehberi, mali toplam seçimini süs niteliğinde bir etiketten çok, yanıtlanacak sorunun bir parçası olarak ele alır. [IMF’nin mali denge kavramlarına genel bakışına]({source:imfFiscalAdjustmentGuidelines}) bakın.

Manşet denge gözlemlenen bir muhasebe sonucudur; ancak bunun ne kadarının politika kararlarından, ne kadarının mevcut ekonomik döngüden kaynaklandığını tek başına göstermez. Gelirler, kârlar veya tüketim gerilediğinde vergi tahsilatı çoğu zaman zayıflar. İşsizlik yardımı gibi bazı harcamalar, işgücü piyasası yumuşarken artabilir. Yasama organı vergi oranlarını veya yardım kurallarını değiştirmese bile bu otomatik değişiklikler bildirilen dengeyi etkiler. Otomatik istikrar sağlayıcılar rehberi bu mekanizmaları açıklar; bu yazı ise analistlerin bunların bütçe dengesi üzerindeki etkisini nasıl tahmin ettiğine odaklanır.

Konjonktürel düzeltilmiş denge (cyclically adjusted balance, CAB), döngüsel koşullara atfedilen bölüm çıkarıldıktan sonra bütçe dengesinin ne olacağını tahmin eder. İşaretleri açık temel ilişki şöyledir:

Konjonktürel düzeltilmiş denge = manşet denge − tahmini konjonktürel bileşen

Konjonktürel bileşen, ekonominin potansiyelin üzerinde veya altında olmasının gelirleri ve döngüye duyarlı harcamaları değiştirdiği tahmini etkidir. Ekonomik daralmada gelirler zayıfladığı ve bazı yardımlar potansiyel üretim düzeyine göre yükseldiği için bu bileşen çoğu zaman negatiftir. Negatif bileşenin çıkarılması düzeltilmiş dengeyi daha az negatif yapar. Genişleme döneminde olağanüstü güçlü döngüsel gelirler bileşeni pozitif hale getirebilir; bunu çıkarmak manşet sonuca kıyasla düzeltilmiş dengeyi kötüleştirebilir.

Tahmin, durgunlukta gerçekleşen her politika değişikliğini silerek yapılmaz. Genellikle çıktı açığı tahminiyle, yani fiili üretimin tahmini potansiyel üretime göre konumuyla başlar; sonra döngü ile ilgili gelir veya harcama kalemleri arasındaki tahmini ilişkileri uygular. Vergi gelirlerinin tümü GSYH ile bire bir değişmez, bazı harcamalar da döngüyle pek değişmez. IMF yöntemleri, farklı veri ve varsayımlar gerektiren toplulaştırılmış ve kalem bazlı yaklaşımları ele alır. [IMF’nin yapısal mali dengeler rehberi]({source:imfStructuralFiscalBalancesGuide}) bu tercihleri açıklar.

Çıktı açığının kendisi de doğrudan gözlemlenen bir seri değil, tahmindir. Anlamını ve sınırlarını öğrenmek isteyenler potansiyel GSYH ve çıktı açığı rehberinden başlayabilir. Dolayısıyla CAB hesabı, hem bu tahmindeki hem de vergi ve yardımların ekonomik faaliyete duyarlılığındaki belirsizliği devralır.

Varsayımsal bir hükümetin genel bütçe dengesi −80 milyar dolar olsun. Analistler, zayıf konjonktürel koşulların gelirleri düşürüp döngüye duyarlı harcamaları artırarak dengeye −20 milyar dolar katkıda bulunduğunu tahmin etsin. Yukarıdaki işaret kuralıyla:

CAB = −80 milyar dolar − (−20 milyar dolar) = −60 milyar dolar

Düzeltilmiş denge hâlâ açıktır. Örnekte zayıf döngünün kayıtlı sonucu 20 milyar dolar bozduğu varsayıldığından, manşet açığa göre daha küçüktür. 20 milyar dolar yalnızca hesabı göstermek için uydurulmuş bir tahmindir; ölçülmüş bir hükümet verisi değildir ve yüzde beşlik bir çıktı açığı için evrensel bir kural oluşturmaz.

Basit bir karşılaştırma için her iki dengeyi de aynı varsayımsal potansiyel GSYH paydasına, 1 trilyon dolara, bölelim. Manşet denge −%8, CAB ise bu paydanın −%6’sıdır. Yayımlanmış çalışmalarda pay, GSYH paydası, fiyat temeli, dönem ve kamu kesimi sınırı kurumun belirttiği yöntemle uyumlu olmalıdır. Bazı kaynaklar düzeltilmiş dengeyi potansiyel GSYH’ye oranlar; bu nedenle fiili GSYH kullanan manşet oranla doğrudan karşılaştırılamayabilir.

Düzeltme, geçmişteki dengeyi yorumlama biçimini değiştirir; hükümetin gerçekten borçlandığı miktarı değiştirmez, borcu geri ödemez ve gelecek yılın açığı için tahmin sunmaz. IMF’nin mali istatistik çerçevesi CAB’yi, genel bütçe dengesi eksi tahmini konjonktürel bileşen olarak tanımlar. [IMF’nin mali denge terimleri sözlüğüne]({source:imfGfsAnalyticFramework}) bakın.

“Birincil” sözcüğü döngüyü değil, faizi ifade eder. Burada kullanılan işaret kuralında birincil denge, genel dengeden net faiz giderini çıkarır. Net faiz gideri pozitif olduğunda bu, genellikle şöyle yazılır:

Birincil denge = genel denge + net faiz gideri

Varsayımsal örnekte genel açık −80 milyar dolar ve net faiz gideri 25 milyar dolarsa, birincil denge −55 milyar dolar olur. Bütçede birincil açık sürer; ancak mevcut borcun faiz maliyeti bu hesaplamada dışarıda bırakıldığı için genel açıktan küçüktür. Bu, faizin ödenmediği ya da önemsiz olduğu anlamına gelmez; mevcut borca hizmet etme maliyetinden önceki bütçe durumunu ayırır.

Konjonktürel düzeltilmiş birincil denge (CAPB) iki fikri birlikte uygular: döngü için düzeltme yapar ve net faizi hariç tutar. Örnek değerleri kullanıp yalnızca basitlik için faizin döngüsel olmadığını varsayarsak:

CAPB = CAB + net faiz gideri = −60 milyar dolar + 25 milyar dolar = −35 milyar dolar

Ayrıntılı istatistik üretiminde işlemlerin sırası farklı olabilir. Analistler gelir ve harcama kalemlerini ayrı ayrı düzeltebilir; net faize ilişkin kurallar da değişebilir. Örneğin OECD belgeleri, konjonktürel düzeltilmiş birincil dengeyi, düzeltilmiş dengeye net faizi geri ekleyerek tanımlar. Bir grafiğin genel, birincil, konjonktürel düzeltilmiş veya konjonktürel düzeltilmiş birincil dengeyi gösterdiğini mutlaka kontrol edin. [OECD yöntemlerine genel bakış]({source:oecdStructuralBalanceMethods}) yayımlanan mali göstergeleri açıklar.

Kurumlar yapısal denge ifadesini her zaman aynı anlamda kullanmaz. Bazıları bunu konjonktürel düzeltilmiş dengeye yakın anlamda kullanır. Bazılarıysa bu adı, olağan ekonomik döngünün parçası sayılmayan seçili tek seferlik veya geçici önlemler de çıkarılmış CAB için saklar. İkinci yaklaşımda, raporlanan dengeyi bir defaya mahsus iyileştiren ve tekrarlanması beklenmeyen olağanüstü bir varlık satışından elde edilen gelir çıkarılabilir.

Örneğin varsayımsal CAB’nin −60 milyar dolar olduğunu ve bunun +10 milyar dolarlık tek seferlik gelir içerdiğini düşünelim. Seçilen yöntem bu geliri çıkarırsa, varsayımsal yapısal denge −60 milyar dolar − 10 milyar dolar = −70 milyar dolar olur. Pozitif tek seferlik geliri çıkarmak dengeyi daha negatif yapar. Bunun yerine tek seferlik bir gider CAB’yi kötüleştirmiş olsaydı, bu gideri çıkarmak düzeltilmiş dengeyi daha az negatif yapardı. Sınıflandırma ve işaret, kaleme ve kurumun yöntemine bağlıdır.

Bu nedenle grafikteki etiket tek başına yeterli değildir. Avrupa Komisyonu, kendi yapısal dengesini tek seferlik ve geçici önlemler için düzeltilmiş konjonktürel denge olarak tanımlar; IMF yayınları da tanımların ve döngü dışındaki düzeltmelerin farklılaştığını açıklar. [Avrupa Komisyonunun yöntem belgesi]({source:ecCyclicallyAdjustedBudgetBalance}) yaklaşımını ortaya koyar. Ülkeler arası karşılaştırmada her “yapısal açık” serisinin birbirinin yerine kullanılabileceğini varsaymak yerine kaynağı, veri sürümünü ve düzeltme kuralını kaydedin.

Yapısal birincil dengedeki değişim, maliye politikasının daha genişletici mi yoksa daha kısıtlayıcı mı hale geldiğine dair yaklaşık bir gösterge olarak kullanılır. Denge, seçilen düzeltmelerden sonra iyileşirse bu politika sıkılaşmasıyla tutarlı olabilir; kötüleşirse gevşemeyle tutarlı olabilir. Analistler bazen bu değişimin yönünü mali dürtü olarak adlandırır, ancak işaret kuralı açıklanmalıdır: bazıları dengedeki değişimi, bazıları ise talep üzerindeki dürtüyü göstermek için bunun tersini kullanır.

Bu bir tanı aracıdır; takdire bağlı politikayı kusursuz ölçmez ve GSYH etkisini tahmin etmez. Potansiyel üretim ya da gelir esneklikleri yeniden tahmin edildiğinde, olağan dışı bir gelir yeniden sınıflandırıldığında veya ekonomik faaliyet farklı vergi getirilerine sahip sektörlere kaydığında tahmin değişebilir. Yapısal birincil dengedeki değişim tek başına GSYH’nin, enflasyonun veya hanehalkı gelirinin ne ölçüde değiştiğini göstermez.

Bu denge göstergesini mali çarpanla karıştırmayın. Çarpan, belirli bir maliye politikası değişikliğine ve karşı-olgusal senaryoya göre üretim tepkisini tahmin eder; yapısal dengedeki değişim ise düzeltilmiş bir bütçe ölçüsüdür. Mali çarpan rehberi ayrı soruyu ele alır. Birincil veya yapısal denge de ödenmemiş kamu borcuyla aynı şey değildir; bütçe açığı ve kamu borcu ile borç/GSYH oranı rehberlerine bakın.

Potansiyel GSYH doğrudan gözlemlenemez. Üretim kapasitesine ilişkin eksik verilerle tahmin edilir; yeni üretim, işgücü piyasası ve verimlilik verileri geldikçe veya model değiştikçe bu tahmin de değişebilir. Vergi gelirleri ve seçilmiş harcamalar ekonomik bileşime de duyarlıdır: sermaye kazançları, emtialar veya şirket kârları kaynaklı bir büyüme, ücret ve tüketimde geniş tabanlı artıştan farklı vergi geliri yaratabilir.

Yöntemler çıktı açığı tahmini, gelir ve harcama esneklikleri, kamu kapsamı, sıra dışı işlemler ve payda konusunda tercihler içerir. Bir kurum varlık fiyatı döngüsünü veya geçici bir önlemi düzeltirken diğeri düzeltmeyebilir. GSYH geçmişi veya yöntem değiştiği için, yeni bir vergi yasası çıkmasa da ilk tahmin daha sonra revize edilebilir. OECD rehberi, potansiyel GSYH ve konjonktürel bileşenler belirsiz olduğu için yapısal denge tahminlerinin hata payının yüksek olduğunu vurgular. Bu sınırlamayı göz önünde bulundurarak [OECD’nin yapısal dengeler tartışmasını]({source:oecdStructuralBalanceMethods}) okuyun.

Düzeltilmiş rakam, belirtilen varsayımlar altında modelle yapılmış bir karşılaştırma olarak okunmalıdır. Döngüsel dalgalanmayı daha kalıcı bütçe konumundan ayırmaya yardımcı olabilir; ancak politika yapıcıların niyetini kanıtlayamaz, yükü hangi hanelerin üstlendiğini gösteremez veya belirli bir vergi ya da harcama programının yararlı olup olmadığını karara bağlayamaz.

Rakamları karşılaştırmadan önce şunları sorun:

1. Bu ölçü manşet genel denge, birincil denge, CAB, yapısal denge veya CAPB mi?
2. Hangi işaret kuralı, mali dönem ve kamu kapsamı kullanılıyor?
3. Hangi potansiyel üretim tahmini, konjonktürel esneklikler ve tek seferlik düzeltmeler uygulandı?
4. Oran fiili GSYH’ye mi potansiyel GSYH’ye mi bölünüyor; tutarlar aynı fiyat temeline mi dayanıyor?
5. Rakam ilk tahmin mi, revize edilmiş bir veri sürümü mü ve kaynak yöntemini yayımlıyor mu?

Bu ayrıntılar, güvenilir iki kurumun aynı ülke ve yıl için neden farklı düzeltilmiş dengeler yayımlayabildiğini açıklar. Çoğu zaman farklı sınırlar veya varsayımlar kullanırlar; mutlaka bir aritmetik hata yapılmış değildir. Rakamı tanımı belli bir tahmin olarak kullanın ve yıllar ya da ülkeler arasında karşılaştırırken yöntemini de beraberinde belirtin.