Reel GSYH büyümesi ile kişi başına reel GSYH büyümesi arasındaki fark nedir?

Reel GSYH, bir ekonomide üretilen nihai mal ve hizmetlerin enflasyondan arındırılmış hacmini izler. ABD Ekonomik Analiz Bürosu (BEA), reel GSYH’yi ABD üretiminin bir referans yıla göre zincirlenmiş miktar ölçüsü olarak tanımlar. {source:beaRealGdpDefinition} Kişi başına GSYH düzeyi, GSYH’nin nüfusa bölünmesiyle bulunur. Örneğin Dünya Bankası yıllık kişi başına GSYH göstergesini hesaplarken yıl ortası nüfusunu kullanır. {source:worldBankGdpPerCapitaDefinition}

Bu iki ölçü birbiriyle bağlantılı ama farklı soruları yanıtlar. Toplam reel GSYH, ekonominin genelinde daha fazla mı yoksa daha az mı üretim yapıldığını sorar. Kişi başına reel GSYH ise ölçülen üretimin paydada kullanılan nüfustan daha hızlı mı yoksa daha yavaş mı büyüdüğünü gösterir. Nüfus artarken toplam üretim büyüyebilir, ancak kişi başına üretim daha yavaş artabilir. Nüfus azalırsa toplam üretim gerilese bile kişi başına üretim yükselebilir.

“Kişi başına” ifadesi bir kişi başına düşen ortalama oranı anlatır. Her bir kişinin üretimden eşit pay aldığı anlamına gelmez. Hesaplama, ekonomi genelindeki üretim akımını nüfusla karşılaştırır; haneleri tek tek izlemez.

Reel GSYH’ye Y, nüfusa P diyelim. Kişi başına GSYH, Y’nin P’ye bölünmesidir. Aynı iki tarih için büyüme oranları arasındaki kesin ilişki şöyledir:

Kişi başına büyüme = (1 + reel GSYH büyümesi) ÷ (1 + nüfus artışı) − 1

Formülde oranları ondalık olarak kullanın: %3, 0,03; %1 ise 0,01’dir. Her iki oran aynı başlangıç ve bitiş tarihlerini, aynı nüfus ve GSYH tanımlarını kullanıyorsa bu eşitlik kesindir. Değişimler küçük olduğunda şu yaklaşık hesap sık kullanılır:

Kişi başına büyüme ≈ reel GSYH büyümesi − nüfus artışı

Bu yaklaşım hızlı bir zihinsel kontrol için kullanışlıdır, ancak büyüme bileşik olarak biriktiği için tam eşitlik değildir. Hem üretim hem nüfus değiştiğinde kesin oran biraz farklı çıkar. Logaritmik büyüme ayrıştırması da aynı ilişkiyi başka biçimde ifade eder: kişi başına reel GSYH’nin logaritmasındaki değişim, reel GSYH’nin logaritmasındaki değişim eksi nüfusun logaritmasındaki değişimdir.

Toplam GSYH’deki yüzde değişimi kişi başına GSYH düzeyindeki değişimle karıştırmayın. Önce iki tarihi belirleyin, aynı aralık için her iki büyüme oranını hesaplayın, sonra oran formülünü uygulayın.

Reel GSYH endeksinin bir yılda 100’den 103’e yükseldiğini varsayalım. Toplam reel GSYH büyümesi %3’tür. Aynı yıl ilgili nüfus endeksi 100’den 101’e, yani %1’e yükselsin. Kişi başına yeni endeks 103’ün 101’e bölünmesiyle yaklaşık 101,98 olur. Buna göre kişi başına büyüme %3 değil, yaklaşık %1,98’dir.

Büyüme oranlarını çıkarmak %3 − %1 = %2 sonucunu verir. Bu örnekte iyi bir yaklaşımdır; ancak kesin hesap 1,03’ün 1,01’e bölünüp 1 çıkarılmasıyla yaklaşık %1,98’dir. Endeks değerleri yalnızca hesabı göstermek için uydurulmuştur; bir ülkeye ait veri veya tahmin değildir.

Karşılaştırma, tutarlı dönemlerin seçilmesine de bağlıdır. Takvim yılı reel GSYH büyümesini bir yıl ortasından diğerine ölçülen nüfus değişimiyle karşılaştırmak makul bir yıllık yöntem olabilir; fakat ulusal istatistik kurumunun yayımladığı kişi başına seriyle otomatik olarak aynı sonucu vermez. Her serinin tarihlerini ve yöntemini kontrol edin.

<!-- learn:illustration -->

Nüfus artış oranı toplam reel GSYH büyümesini aşabilir. Reel GSYH %2 artarken nüfus %3 artarsa, kişi başına değişimin kesin hesabı 1,02’nin 1,03’e bölünüp 1 çıkarılmasıdır; sonuç yaklaşık −%0,97 olur. Toplam üretim artmıştır, ancak aritmetik ortalamada daha hızlı büyüyen nüfusa yayılmıştır.

Nüfus azalırken tersi yaşanabilir. Reel GSYH’nin %1, nüfusun %2 düştüğünü varsayalım. Kişi başına üretim 0,99’un 0,98’e bölünüp 1 çıkarılmasıyla yaklaşık %1,02 artar. Bu, daralmanın maliyetsiz olduğu anlamına gelmez: toplam üretim düşmüştür, ortalamanın paydası da küçülmüştür ve hesaplama kimin ayrıldığı, kimin kaldığı, çalışılan saatler, kamu hizmetleri veya hanelerin koşulları hakkında bilgi vermez. Bu varsayımsal bir örnektir.

Dolayısıyla nüfus dinamikleri, reel GSYH’nin tanımını değiştirmeden iki oran arasındaki farkı açabilir veya kapatabilir. Bir ülke toplam büyüme pozitifken kişi başına büyümeyi negatif açıklayabilir ya da bunun tersi olabilir. “Ekonomi büyüdü” ifadesini tek bir ilgili oran varmış gibi kullanmak yerine hangi ölçüden söz ettiğinizi belirtin.

Kişi başına bir istatistiğin karşılaştırılabilirliği, paydadaki nüfus tanımı kadar güvenilirdir. Yıllık seriler çoğu zaman yıl ortası nüfus tahminini kullanırken başka istatistik ürünleri yıllık ortalamayı veya farklı bir referans tarihini kullanabilir. Dünya Bankasının burada anılan göstergesi yıl ortası nüfusunu açıkça kullanır. {source:worldBankGdpPerCapitaDefinition} Başka bir kurumun da aynı yöntemi kullandığını, üst verisini kontrol etmeden varsaymayın.

Hangi kişilerin sayıldığını da kontrol edin. Bir ülkenin nüfus tahmini; ikamet kurallarına, nüfus sayımının kapsama alanına, kurumsal nüfusun ele alınışına ve doğum, ölüm ya da göç tahminlerinin güncellenmesine göre değişebilir. Basit bir yıllık karşılaştırmada, yayımlanmış serinin o yıl için tanımladığı üretim ve nüfus gözlemlerini eşleştirin. Oranı kendiniz hesaplarken kapsamları farklı serileri fark ettirmeden birleştirmek yerine tarih ve tanımları belgeleyin.

Üç aylık karşılaştırmalarda GSYH büyüme oranını yıllıklandırmak, eşleşen nüfus değişimini kendiliğinden yıllık bir orana dönüştürmez. Aynı karşılaştırma aralığını kullanın veya iki ölçüyü tutarlı biçimde dönüştürün. Bir GSYH bülteni en son çeyreği önceki çeyrekle yıllıklandırılmış oranda karşılaştırıyorsa, bundan yıllık nüfus değişimi oranını çıkarmayın. Bu, farklı zaman ufuklarını karıştırır.

Hayır. Kişi başına GSYH, üretimi göstergenin kapsadığı tüm nüfusa böler. Emek verimliliği ise genellikle çalışılan saat başına veya çalışan başına üretimi ölçer. Toplam nüfusta çocuklar, emekliler, öğrenciler, bakım verenler ve işler arasında geçiş yapan kişiler gibi çalışmayanlar da vardır. Kişi başına GSYH’deki değişim; üretimi, demografiyi, istihdamı, çalışılan saatleri veya bunların birkaçını birden yansıtabilir.

Saat başına üretim, emek girdisiyle bağlantılı üretimi ölçmeye daha yakındır; ancak kişi başına üretimin yerine kullanılamaz. Daha fazla kişi ücretli işe girerse, çalışılan saatler değişirse, saat başına üretim artarsa veya yaş dağılımı değişirse bir ülkenin kişi başına GSYH’si yükselebilir. Kişi başına tek bir oran bu kanalları birbirinden ayıramaz. Bu ayrıştırma için iş gücü, çalışma saati, istihdam ve emek verimliliği ile çok faktörlü verimlilik gibi ölçüleri de karşılaştırın.

Ortalama üretim için yararlı bir işaret olabilir, ancak tipik bir kişinin gelirini veya yaşam koşullarını doğrudan ölçmez. GSYH, bir ekonomi içinde gerçekleşen üretimi kaydeder. Üretimin yarattığı gelirin bir kısmı işletmelere, hükümetlere veya ülkede ikamet etmeyenlere gidebilir; buna karşılık ülkede yaşayanlar yurt dışındaki üretimden gelir elde edebilir. Dünya Bankasının GSYH ile gayrisafi millî gelir (GSMG) karşılaştırması, üretimin gerçekleştiği yer ile ülkede yaşayanların geliri arasındaki farkı açıklar. {source:worldBankGdpGniConcepts} Kişi başına GSYH, üretim veya gelirin nasıl dağıldığını da göstermez. OECD, kişi başına GSYH’yi yararlı bir kıyaslama ölçüsü olarak görürken üretim temelli ortalamaların refahın tüm boyutlarını kapsamadığını vurgular. {source:oecdGdpPerCapitaLimits}

Kişi başına GSYH’de aynı artışı yaşayan iki varsayımsal ekonomi düşünün. Birinde üretimden doğan gelir hanelere geniş biçimde yayılır. Diğerinde artışın çoğu küçük bir gruba veya ülkede yaşamayan varlık sahiplerine gider. Hanelerin deneyimleri farklı olsa da ortalama üretim oranı benzer olabilir. Ülkede yaşayanların gelirini incelemek için GSYH’yi GSMG ile karşılaştırın; haneler için hane geliri ve dağılım ölçülerini kullanın. GSYH, GSMG ve GSMH yazısına bakın.

Kişi başına reel GSYH; ücretsiz yapılan işleri, boş zamanı, sağlığı, güvenliği, çevresel maliyetleri ve GSYH’nin üretim sınırları dışında kalan faaliyetlerin değerini de kapsamaz. Kapsamlı bir refah puanı değildir. Soru açıkça kişi başına üretimle ilgili olduğunda yararlı bir ortalama üretim göstergesidir.

Bir sayıyı yorumlamadan önce şu beş ayrıntıyı kontrol edin:

• Üretim ölçüsü reel mi, nominal mi?
• Rakam toplam GSYH mi, kişi başına GSYH mi?
• Hangi tarihler ve büyüme yöntemi karşılaştırılıyor?
• Nüfusun tanımı ve referans tarihi ne?
• Rakamlar aynı yayımlanma sürümündeki tahminlerden mi alınmış?

Tek bir ülkenin zaman içindeki değişimi için reel GSYH ile buna uygun nüfus serisi, kişi başına ölçülen ortalama üretimin artıp artmadığını gösterebilir. Dünya Bankasının tanımı, açıkça belirtilmiş bir nüfus yöntemi örneğidir; diğer veri sağlayıcıların yöntemleri ayrıca kontrol edilmelidir. Nominal üretim ile enflasyona göre düzeltilmiş üretim arasındaki farkı nominal ve reel GSYH açıklar. İş gücü piyasası oranları daha dar nüfus gruplarını kapsar ve farklı sorulara yanıt verir; iş gücüne katılım oranı ve istihdam-nüfus oranı yazısına bakın.

Ülkeler arası karşılaştırmalarda büyümeyi düzeyden ayırın. Büyüme zaman içindeki değişimi karşılaştırır; kişi başına GSYH düzeyi belirli bir anda veya dönemde kişi başına üretimi karşılaştırır. Ülkeler arasındaki düzey karşılaştırmalarında uyumlu para birimi, fiyat temeli ve satın alma gücü paritesi (PPP) düzeltmeleri gerekir. Dünya Bankası, bu karşılaştırmalarda PPP’nin neden kullanıldığını ve yöntemin sınırlarını açıklar. {source:worldBankIcpPppUses} Daha yüksek bir kişi başına GSYH düzeyi tek başına daha yüksek medyan hane gelirini göstermez veya ülke içindeki üretimin tüm değerinin ülke sakinlerine gittiğini kanıtlamaz.