PPP và tỷ giá thị trường: Vì sao GDP có hai cách quy đổi

GDP trước hết được đo bằng đồng tiền của quốc gia. Khi cần so sánh các nền kinh tế, thống kê viên quy đổi số liệu sang một đơn vị chung. Cách quy đổi theo tỷ giá thị trường lấy GDP bằng nội tệ chia cho tỷ giá hối đoái được quan sát. Cách quy đổi theo PPP lấy chính số GDP đó chia cho hệ số PPP, tức số đơn vị nội tệ có sức mua tương đương một đô la quốc tế.

Đây không phải là hai lượng hàng hóa được sản xuất khác nhau, cũng không phải hai giá trị GDP danh nghĩa ban đầu. Chỉ có hệ số quy đổi thay đổi. Nếu giá trong nước thấp hơn mặt bằng giá ở nền kinh tế tham chiếu, GDP tính bằng đô la quốc tế theo PPP có thể cao hơn GDP tính bằng đô la Mỹ theo tỷ giá thị trường. Đô la quốc tế là đơn vị so sánh thống kê, không phải một loại tiền có thể giao dịch. Ngân hàng Thế giới giải thích mục đích của PPP và điểm khác biệt với tỷ giá thị trường trong Chương trình So sánh Quốc tế (ICP). Câu hỏi thường gặp về ICP của Ngân hàng Thế giới

Giả sử GDP danh nghĩa của một nền kinh tế là 1,2 nghìn tỷ đơn vị nội tệ. Tỷ giá thị trường là 120 đơn vị nội tệ cho một đô la Mỹ, còn hệ số PPP là 60 đơn vị nội tệ cho một đô la quốc tế. Đây là các con số giả định, không mô tả một quốc gia có thật.

Theo tỷ giá thị trường, phép tính là 1,2 nghìn tỷ ÷ 120 = 10 tỷ đô la Mỹ. Theo PPP, phép tính là 1,2 nghìn tỷ ÷ 60 = 20 tỷ đô la quốc tế. GDP ban đầu bằng nội tệ không đổi; kết quả khác nhau vì hai phép tính chia cho hai hệ số khác nhau. Con số 20 tỷ đô la quốc tế không phải 20 tỷ đô la Mỹ có thể mua trên thị trường ngoại hối.

Khi đọc số liệu được công bố, hãy kiểm tra đó là đô la hiện hành theo tỷ giá thị trường, đô la quốc tế theo PPP, giá của năm gốc cụ thể hay một chỉ số. OECD mô tả PPP là hệ số chuyển đổi đưa các đại lượng GDP về đơn vị tiền chung để so sánh giữa các nền kinh tế. Dữ liệu PPP của OECD

PPP là hệ số thống kê dựa trên so sánh giá của các hàng hóa và dịch vụ có thể đối chiếu giữa các quốc gia. Trong ICP, cơ quan thống kê phối hợp thu thập giá theo những nhóm sản phẩm và dịch vụ chung; dữ liệu chi tiêu và tài khoản quốc gia giúp xác định trọng số của từng nhóm. Vì thế PPP tổng hợp nhiều so sánh giá chứ không dựa trên giá của một món hàng hay một lần đi mua sắm.

Rổ so sánh có thể bao gồm nhiều phần của chi tiêu cuối cùng, kể cả nhà ở và một số dịch vụ công vốn ít được giao dịch qua biên giới. Những mức giá trong nước này có thể không thể hiện trực tiếp qua các giao dịch ngoại hối. Phương pháp cần đối chiếu sản phẩm có chất lượng tương tự, phạm vi giá và phân loại chi tiêu nhất quán. Kết quả phụ thuộc vào khâu thu thập dữ liệu, phạm vi khảo sát và cách tổng hợp; do đó cần đọc cùng năm tham chiếu và ghi chú phương pháp. Ngân hàng Thế giới trình bày các khái niệm và dữ liệu của kỳ ICP 2021. Khái niệm và định nghĩa ICP 2021 của Ngân hàng Thế giới

<!-- learn:illustration -->

Tỷ giá thị trường cho biết tại một thời điểm hay trong một giai đoạn, người ta đổi một đồng tiền sang đồng tiền khác theo mức nào trên thị trường ngoại hối. Tỷ giá chịu ảnh hưởng của cung cầu tiền tệ, thương mại và dịch vụ xuyên biên giới, hoạt động tài chính, đầu tư và luồng vốn. Vì vậy, khi quy đổi khoản thanh toán quốc tế, nợ nước ngoài hoặc giá trị giao dịch thương mại thực tế, tỷ giá thị trường phù hợp hơn PPP. Khái niệm và định nghĩa ICP 2021 của Ngân hàng Thế giới

PPP đặt câu hỏi khác: cần bao nhiêu nội tệ để có sức mua tương đương đối với một phạm vi hàng hóa và dịch vụ rộng. Nhà ở và nhiều dịch vụ địa phương không được giao dịch quốc tế nên có thể có mức giá khác nhau mà tỷ giá thị trường không phản ánh trực tiếp. Đó là lý do PPP thích hợp để so sánh khối lượng sản lượng, trong khi tỷ giá thị trường hữu ích để quy đổi các khoản tiền thực sự được thanh toán hoặc chuyển đổi. PPP không phải tỷ giá cân bằng và không cho biết đồng tiền nào đang ở mức “đúng” hay “công bằng”. Câu hỏi thường gặp về ICP của Ngân hàng Thế giới

Nếu nền kinh tế giả định có 10 triệu dân, GDP 1,2 nghìn tỷ đơn vị nội tệ tương đương 120.000 đơn vị nội tệ trên mỗi người. Sau khi quy đổi, mức trung bình là khoảng 1.000 đô la Mỹ một người theo tỷ giá thị trường hoặc 2.000 đô la quốc tế một người theo PPP. Đây là GDP chia cho dân số, không phải tiền lương của một người điển hình, thu nhập khả dụng của hộ gia đình hay thông tin về cách thu nhập được phân bổ.

Có thể so sánh hệ số PPP với tỷ giá thị trường để lập chỉ số mức giá tổng hợp. Nếu cả hai cùng được ghi bằng nội tệ trên một đơn vị tiền tham chiếu và cho cùng kỳ, công thức là: hệ số PPP ÷ tỷ giá thị trường × 100. Trong ví dụ, 60 ÷ 120 × 100 = 50. Nếu nền kinh tế tham chiếu được đặt bằng 100, chỉ số tổng hợp này thể hiện mặt bằng giá chung thấp hơn; nó không có nghĩa là mọi mặt hàng đều có giá đúng bằng một nửa ở nền kinh tế tham chiếu. Câu hỏi thường gặp về ICP của Ngân hàng Thế giới

PPP thường phù hợp để so sánh mức GDP và các thành phần của GDP trong một đơn vị giá chung, hoặc để xem xét quy mô sản lượng và mức sống vật chất trung bình đã điều chỉnh theo giá. Tỷ giá thị trường cần thiết khi câu hỏi liên quan đến số tiền sẽ được đổi, thanh toán hoặc ghi sổ bằng một đồng tiền khác, chẳng hạn khi so sánh các dòng thương mại, khoản thanh toán nợ nước ngoài, viện trợ hoặc kiều hối. Trong các trường hợp đó, cung cầu ngoại tệ thực tế có ý nghĩa. Hướng dẫn của Ngân hàng Thế giới về cách dùng và giới hạn của PPP

Không có hệ số nào tốt nhất cho mọi câu hỏi. Chỉ dùng tỷ giá thị trường có thể khiến nền kinh tế có giá trong nước thấp trông nhỏ hơn so với lượng hàng hóa và dịch vụ mà người dân có thể mua trong nước. PPP tính đến chênh lệch mặt bằng giá, nhưng không cho biết nền kinh tế có bao nhiêu ngoại tệ để thanh toán nghĩa vụ quốc tế. Khi công bố phép so sánh, hãy nêu rõ câu hỏi, giai đoạn và đơn vị quy đổi.

Để so sánh tăng trưởng giữa các nước, thông thường nên dùng tốc độ tăng GDP thực do từng nước công bố cho cùng khoảng thời gian. PPP chủ yếu phục vụ so sánh mức, không tự biến các chuỗi tăng trưởng GDP thực khác nhau thành một thước đo tăng trưởng chung. Câu hỏi thường gặp về ICP của Ngân hàng Thế giới

Thu thập giá có thể so sánh là việc khó. Những sản phẩm trông giống nhau có thể khác chất lượng, mẫu mã, khả năng cung ứng hoặc nơi bán. Phạm vi giá và chi tiêu được ghi nhận cũng có thể khác giữa các nước; số liệu tham chiếu được cập nhật khi có dữ liệu mới hoặc phương pháp thay đổi. Ước tính cho một nhóm nhỏ đôi khi kém chắc chắn hơn kết quả tổng hợp cho toàn GDP. Hãy xem năm giá, phạm vi hàng hóa và dịch vụ, cùng ghi chú phương pháp. Hướng dẫn của Ngân hàng Thế giới về cách dùng và giới hạn của PPP Khái niệm và định nghĩa ICP 2021 của Ngân hàng Thế giới

PPP không đo tiền lương của một cá nhân, mức bất bình đẳng, khả năng một hộ mua nhà hay rổ hàng hóa riêng của một gia đình. Ngay cả GDP bình quân đầu người theo PPP vẫn là sản lượng trung bình, không phải thu nhập khả dụng trung vị của hộ gia đình. PPP cũng không dự báo tỷ giá tương lai hay xác định mức mà tỷ giá thị trường phải quay về. Ngân hàng Thế giới lưu ý PPP được thiết kế để so sánh tài khoản quốc gia, không phải để tìm “giá trị hợp lý” của một đồng tiền. Câu hỏi thường gặp về ICP của Ngân hàng Thế giới Hướng dẫn của Ngân hàng Thế giới về cách dùng và giới hạn của PPP

Hãy bắt đầu bằng cách xác định quốc gia, kỳ thống kê và đơn vị ban đầu. Sau đó xem GDP được quy đổi theo tỷ giá thị trường hay hệ số PPP. “Đô la quốc tế” là đơn vị so sánh sức mua, không phải đồng tiền thanh toán thật. Với số liệu bình quân đầu người, hãy phân biệt sản lượng trung bình với thu nhập của hộ gia đình điển hình. Với tăng trưởng, hãy so sánh tốc độ GDP thực cho các kỳ tương đương.

Nếu muốn tìm hiểu GDP danh nghĩa và GDP thực điều chỉnh giá trong một nước, đọc bài GDP danh nghĩa và GDP thực. Bài GDP, GNI và GNP phân biệt sản lượng tạo ra trong nước với thu nhập của cư dân. Còn tài khoản vãng lai và cán cân thương mại giải thích các dòng giao dịch quốc tế mà tỷ giá thị trường và PPP không thể thay thế cho nhau.