Bitcoin İşlem Ücretleri: sat/vB, Mempool ve Ücret Artırma

Bir Bitcoin işlemi bir veya daha fazla harcanmamış işlem çıktısını (UTXO) kullanır ve yeni çıktılar oluşturur. Girdilerin toplam değeri ile çıktıların toplam değeri arasındaki fark işlem ücretidir. Ücreti, işlemi bloğuna dahil eden madenci alır. Protokol gönderilen tutardan yüzde kesmez; bu ücret cüzdan sağlayıcısının hizmet bedeliyle de aynı şey değildir.

İşlemler sınırlı blok alanı için rekabet eder. Blok oluşturan madenci, işlemlerin sunduğu ücretleri ve bunların birbirleriyle olan bağımlılıklarını değerlendirebilir. Diğer koşullar benzerken daha yüksek ücret oranı bir işlemi daha çekici kılabilir, ancak sonraki blokta sabit bir yer ayırmaz. Sonuç; ücret piyasasına, işlem bağımlılıklarına, madencinin seçimine ve işlemin ilgili düğümlere ulaşıp ulaşmadığına bağlıdır.

Bu rehber Bitcoin ağındaki zincir üstü Bitcoin işlemlerini ele alır. Borsadan çekim için borsanın kendi ücreti olabilir; Lightning ödemesi ise farklı bir işlem yolu ve ücret yapısı kullanır. Cüzdan tek ekranda birden çok maliyet kalemini birleştirebilir. Bu nedenle gösterilen tutarın ağ ücreti mi, hizmet bedeli mi, yoksa ikisi birden mi olduğunu belirleyin. Bitcoin.org ücret rehberi işlem boyutu, sat/vB ve blok alanı talebi arasındaki ilişkiyi açıklar.

Toplam ücret, işlem için ödenen satoshi sayısıdır. Ücret oranı, sanal bayt başına satoshi miktarını belirtir ve sat/vB olarak yazılır. Toplam ücreti işlemin sanal boyutuna bölerek oranı bulabilir, sanal boyutu seçtiğiniz oranla çarparak toplam ücreti tahmin edebilirsiniz. Farklı boyuttaki işlemler aynı oranı kullansa da farklı toplamlar ödeyebileceği için cüzdanlar çoğu zaman oranı seçmenize veya gözden geçirmenize izin verir.

Varsayımsal bir işlemin 140 vB olduğunu ve 25 sat/vB kullandığını düşünün. Ücret 140 × 25 = 3.500 satoshidir. 1 BTC, 100.000.000 satoshi olduğundan 3.500 sats, 0,000035 BTC eder. Aynı boyuttaki işlem 40 sat/vB kullansaydı ücret 5.600 sats, yani 0,000056 BTC olurdu. Bu rakamlar yalnızca hesabı göstermek içindir; güncel ücret tahmini veya öneri değildir.

Ücret oranı, gönderdiğiniz tutara göre alınan yüzde değildir. Sanal boyutları ve ücret oranları aynıysa farklı BTC tutarları gönderen iki işlemin ücreti aynı olabilir. Daha fazla girdi verisi gerektiren ya da daha yüksek oran kullanan küçük bir ödeme, daha büyük bir ödemeden pahalı olabilir. Para üstü çıktısı da önem taşır: girdilerin toplamı ödeme tutarını aşarsa fark gönderene geri dönen ayrı bir çıktı olarak eklenebilir ve bu çıktı da blokta yer kaplar.

Bitcoin cüzdanları ücretleri genellikle serileştirilmiş her baytı eşit sayarak değil, sanal boyutu (vsize) kullanarak hesaplar. SegWit işlem verilerinin bir ağırlık değeri vardır. BIP 141 formülü şöyledir: weight = 3 × base size + total size; total size witness verisini de içerir. Ardından vsize = weight ÷ 4 hesaplanır ve sonuç yukarı yuvarlanır. Formül witness verisine verilen farklı ağırlığı hesaba katar; yalnızca ham dosya boyutu değildir.

Girdiler ve çıktılar farklı miktarlarda veri ekler. Bir girdi önceki bir çıktıya başvurmalı ve onun harcama koşullarını karşılayan verileri sunmalıdır. Kesin boyut çıktı türüne ve imzalar dahil kilidi açma verilerine göre değişir. Bir çıktı ise değer ve kilitleme betiği belirtir. Bu nedenle birkaç küçük girdisi olan işlem, toplamda aynı miktarı gönderse bile tek girdili bir işlemden daha büyük olabilir.

Cüzdan bir ödemeyi finanse etmek için alınmış çok sayıda küçük çıktıyı birleştiriyorsa girdi sayısı özellikle önemlidir. İşlem seçilen her çıktıyı harcamalıdır ve her girdi ek veri getirir. Cüzdan ayrıca boyutu artıran bir para üstü çıktısı oluşturabilir. Adres ve betik türlerinin boyutları farklıdır; imza uzunluğu da değişebilir. Bu yüzden “tipik işlem” boyutu her Bitcoin ödemesi için sabit değil, yalnızca bir örnektir.

Farklı coin'ler seçtiğinizde, alıcı eklediğinizde, farklı türde para üstü adresi kullandığınızda veya ücret oranını değiştirdiğinizde cüzdan tahmini değişebilir. Sadece ödeme tutarını kontrol etmek bu yüzden yeterli değildir. İşlemin yapısı vsize değerini, ücret oranı ise her vB için sunulan satoshi sayısını belirler. BIP 141 witness verisini hesaba katan sanal boyut hesabını tanımlar.

Yayınlanan bir işlem, onu alan ve kabul eden düğümlerin bellek havuzunda (mempool) tutulabilir. Mempool, tek bir eşzamanlı küresel kuyruk değil, bir düğümün yerel onaylanmamış işlem kümesidir. Düğümler işlemleri farklı sırada görebilir, farklı aktarım politikaları ve kapasite sınırları uygulayabilir ya da belirli bir işlemi hiç almamış olabilir.

Madenciler, fikir birliği kurallarına ve kendi seçim politikalarına bağlı olarak bildikleri işlemler arasından aday blok için seçim yapar. Başka onaylanmamış işlemlerin oluşturduğu çıktıları harcayan işlemler bu işlemlere bağımlıdır. Böyle bir durumda madenci her işlemi bağımsız bir oranla değerlendirmek yerine bir üst işlemi bir veya daha fazla alt işlemle birlikte değerlendirebilir. Üçüncü taraf bir sitenin gösterdiği basit bir “sıra numarası” bu nedenle eksik veya geçici olabilir.

Daha fazla kullanıcı blok alanı için yarıştığında daha erken dahil edilmeye uygun olabilecek ücret oranları yükselebilir. Talep azaldığında daha düşük oranlı işlemler yeniden rekabetçi olabilir. Yoğunluk ve cüzdanın ya da düğümün bildiği işlemler hızla değişebilir. Bir gezginin veya cüzdanın mempool görünümünde işlem görmek, tüm madenci ve düğümlerin aynı görünümü paylaştığını kanıtlamaz.

Onaylanmış görünmeyen işlem hâlâ onaylanmamıştır; bu etiket tek başına işlemin kaybolduğu veya geçersiz olduğu anlamına gelmez. Düğüm politikalarına ve mempool koşullarının değişmesine bağlı olarak işlem bir düğümün mempool'undan çıkıp daha sonra yeniden yayınlanabilir veya kabul edilebilir. Cüzdanınız hâlâ beklemede gösteriyorsa girdilerin başka ödeme için hazır olduğunu varsaymayın. Yeniden harcamaya çalışmadan önce işlem durumunu ve cüzdanın resmi talimatlarını inceleyin.

Cüzdan ekonomi, normal veya öncelikli gibi seçenekler ya da hedef blok sayısı sunabilir. Bunlar gözlemlenen koşullarda rekabetçi olabilecek ücret oranı tahminleridir. Bitcoin Core’un ücret tahmini belgesi, yeterli geçmiş varsa hedef blok sayısı içinde onayın başlaması için yaklaşık bir oranı açıklar. Yakın dönem verisi yetersizse tahmin sunulamayabilir. Farklı cüzdan ve hizmetler farklı veriler, modeller, yenileme aralıkları ve hedef tanımları kullanabilir.

“Sonraki blok” hedefi işlemin mutlaka sonraki bloğa gireceği anlamına gelmez. İşlem ağa ulaşana kadar tahminde kullanılan koşullar değişebilir ve daha yüksek ücretli yeni işlemler alan için rekabet edebilir. İşlem bağımlılıkları da seçim üzerinde etkili olabilir. Hedef blok sayısı tahmine verilen girdidir; madenciyle yapılmış bir sözleşme değildir.

Ücret teklifinin ne zaman yenilendiğini ve cüzdanın oranı mı yoksa yalnızca toplam tutarı mı gösterdiğini kontrol edin. İşlem acil değilse daha düşük oranla beklemeyi seçebilirsiniz; ancak onay süresi belirsiz kalır. Zaman önemliyse cüzdan tahminini güncel bir ücret kaynağıyla karşılaştırın ve koşullar değiştiğinde cüzdanın ne yapacağını öğrenin. “Ne olur ne olmaz” diye oranı yükseltmek, belirli bir bloğu garanti etmeden maliyeti artırabilir.

Bir tahmin aracının verdiği oran, her düğümün aktarmak için kabul edeceği asgari oranı da belirlemez. Aktarım politikası, mempool sınırları, cüzdan ayarları ve onay tahminleri birbiriyle ilişkilidir ama farklı sorulara yanıt verir. Bitcoin Core’un mempool tasarım belgesi, işlem bağımlılıklarının seçim ve değiştirme politikasını nasıl etkilediğini açıklar. Tek bir yazılım sürümünü ya da düğüm politikasını ağ genelinde kalıcı kural saymayın.

Replace-by-fee (RBF), cüzdan ve ilgili düğüm politikaları izin verdiğinde, onaylanmamış bir işlemi onunla çakışan ve daha yüksek ücret ödeyen bir işlemle değiştirme yöntemidir. Yeni işlem aynı girdilerin en az birini harcar; bu nedenle çakışan sürümler aynı girdinin geçerli harcamaları olarak ikisi birden onaylanamaz. Cüzdanda “ücreti artır” seçeneği bulunabilir; ancak seçeneğin kullanılabilirliği, koşulları ve yeni ücret işlem ile cüzdana bağlıdır.

Bir işlemin değiştirilebilmesi için önceden mutlaka belirli biçimde RBF sinyali vermesi gerektiğini söyleyen eski kurala güvenmeyin. Bitcoin Core'un güncel politika belgeleri, 28.0 sürümünden beri varsayılan politikanın tam RBF olduğunu ve bu politika kapsamında değiştirme için sinyal gerekmediğini belirtir. Diğer düğümler, cüzdanlar, hizmetler veya eski yazılımlar farklı davranabilir. Cüzdandaki düğmenin kullanılamaması, her düğümün aynı politikaya sahip olduğu anlamına gelmez; cüzdanın kendi sınırları veya işlem yapısı buna neden olabilir.

Değiştirme genellikle “bir satoshi daha eklemekten” fazlasını gerektirir. Bitcoin Core’un güncel politikasına göre, değiştirme işleminin mutlak ücreti ilk işlemlerin mutlak ücretleri toplamından az olmamalı; değiştirme için gereken ek relay bant genişliği maliyetini karşılamalı ve mempool ücret oranı diyagramını iyileştirmelidir. Bağlantılı işlemler hesabı, yalnızca daha yüksek bir oran seçmekten daha karmaşık hale getirebilir. Güncel değiştirme politikası bu koşulları açıklar.

RBF geri alma düğmesi değildir ve onaylanmış işlemi geri çevirmez. Birbirine rakip onaylanmamış harcamalardan biridir. Onaylanmamış ödemeyi kesin kabul eden alıcı değiştirme riskiyle karşılaşabilir; bu yüzden onaylanmamış işlem, onaylanmış ödeme ile aynı değildir. Ödeme alıyorsanız ilk gördüğünüz sürümün onaylanacağını varsaymak yerine alıcı hizmetin onay politikasını izleyin.

Child Pays for Parent (CPFP), onaylanmamış bir üst işlemin çıktısını harcayan yeni bir alt işlem kullanır. Alt işlem, madencinin iki işlemi birlikte dahil etmesini teşvik edecek kadar yüksek bir ücret oranı sunabilir. Birleşik ücret ve sanal boyut birlikte önemlidir; alt işlem üst işlemin ücretini silmez ve iki işlem ücretsiz biçimde birleştirilmez.

Cüzdanın uygun bir onaylanmamış çıktıyı kontrol etmesi ve alt işlem oluşturmayı desteklemesi gerekir. Üst-alt ilişki, aktarım ve paket politikaları ile madencinin seçimi sonucu etkiler. Birleşik ücret, tek bir işlem için seçebileceğiniz ücretten daha yüksek olabilir; dahil edilme yine de garanti değildir. Hangi çıktının harcandığını ve cüzdanın para üstünü nasıl yönettiğini anlamıyorsanız alt işlemi elle oluşturmayın.

RBF ve CPFP birbiriyle ilişkili ama farklı durumları ele alır. RBF, bekleyen işlemle çakışan yeni bir sürüm oluşturur. CPFP, üst-alt işlem paketinin madenci için teşvikini artırabilecek bağımlı bir işlem ekler. Cüzdan bunlardan birini, ikisini birden ya da hiçbirini desteklemeyebilir. Bitcoin Core'un mempool tasarımı ve sürüme bağlı politikaları düğümün kabulünü etkiler; bunlar onay süresi vaadi değil, işlem mekanizmalarıdır.

Bir borsa kendi ücret tarifesine göre çekim ücreti belirleyebilir. Bu ücret sabit olabilir, düzenli aralıklarla değişebilir veya borsanın müşterilerin çekimlerini toplu işlemesinden etkilenebilir. Tek tek yayınlanan bir zincir üstü işlemin ücret oranıyla aynı olması gerekmez. Borsa birkaç müşterinin çekimini tek bir işlemde birleştirebilir; kendi saklamalı cüzdan ise genellikle sizin seçtiğiniz çıktılar için işlem oluşturur.

Çekimden önce listelenen ücreti, alıcıya ulaşacak miktarı ve hedef ağı kontrol edin. Borsanın ücretinin güncel sat/vB oranını gösterdiğini varsaymayın. Platform bir kalemi “ağ ücreti” diye adlandırsa bile, bu sizin işleminize ait doğrudan ücret tahmini değil platformun hesapladığı bir tutar olabilir. Platformun yayımladığı tarifeyi ve önizleme ayrıntılarını inceleyin.

Tersi de geçerlidir: cüzdan, sağlayıcı ücreti olmadan ağ ücretini gösterebilir. Zincire dahil edilen Bitcoin işlemi ağ ücretini öder; cüzdan arayüzü bunu transferin yüzdesi olarak tahsil etmez. Borsa çekimiyle kendi saklamalı cüzdandan gönderimi karşılaştırırken alıcının eline geçecek tutarı, ağı ve ücret satırlarını birlikte değerlendirin. Göndermeden önce ağ ve adres kontrolleri için kripto transfer kontrol listesini kullanın. Ethereum'un farklı gas ücreti hesabı Ethereum gas rehberinde açıklanır.

Bir Bitcoin ödemesini onaylamadan önce ağı, alıcı adresini, tutarı, toplam ücreti ve cüzdan gösteriyorsa ücret oranını kontrol edin. Ödemenin başka bir yol değil, zincir üstü Bitcoin işlemi olduğunu doğrulayın. Alıcıları ve girdileri seçtikten sonraki ücret önizlemesini inceleyin; işlem bileşimi değişirse oran aynı kalsa da vsize ve toplam ücret değişebilir.

İşlem beklemedeyse harekete geçmeden önce cüzdanın RBF veya CPFP destekleyip desteklemediğini ve hangi koşulların geçerli olduğunu belirleyin. İlk işlemin hâlâ onaylanıp onaylanamayacağını anlamadan aynı ödemeyi ayrı bir işlem olarak yeniden göndermeyin. İşlem kimliğini saklayıp cüzdanda veya güvenilir bir blok gezgininde durumu kontrol edin. İşlemin bir hizmette görünmemesi, tek başına onaylandığını, iptal edildiğini veya değiştirilmesinin güvenli olduğunu kanıtlamaz.

Acil olup olmadığını ve ne kadar bekleyebileceğinizi düşünerek oran seçin; hiçbir teklifin belirli bir bloğa dahil olmayı garanti etmediğini unutmayın. Ücret olağandışı yüksek görünüyorsa girdi sayısını ve çıktı yapısını inceleyin; gönderilen tutar işlem boyutunu açıklamaz. Cüzdan yalnızca toplamı gösteriyorsa ayrıntı ekranını veya resmi belgeleri açarak hangi kalemlerin dahil olduğunu görün. Bu yazıdaki sayılar varsayımsal örneklerdir, güncel ücret teklifi değildir.